Το μνημόσυνο για τον Εθνάρχη Μακάριο είναι η νίκη της μνήμης κατά της λήθης και η στεντόρεια φωνή για τη συνέχιση του αγώνα ενάντια στη συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου.
Ο Εθνάρχης Μακάριος υπήρξε κορυφαία μορφή του ελληνισμού, μια φυσιογνωμία παγκόσμιας ακτινοβολίας και σεβασμού, που είχε το προνόμιο και το ιστορικό Εορτίο να οδηγήσει την Κύπρο στην ανεξαρτησία. Είχε, όμως, και το βάρος να αντισταθεί σε σχέδια διχοτομικά, συνωμοσίες, διπλωματικές ίντριγκες, ανυπέρβλητες δυσκολίες και σχέδια υπονόμευσης.
Στις 28 Ιουνίου του 1953, στην εκκλησία της Φανερωμένης, σήκωσε το λάβαρο της επανάστασης κατά της αποικιοκρατίας, στέλνοντας αγωνιστικό μήνυμα προς όλες τις κατευθύνσεις: «Άλλαξαν οι καιροί και οι αντιλήψεις. Απέθανε και ετάφη η βάρβαρος αντίληψις ότι οι άνθρωποι γεννώνται δια να είναι άλλοι ελεύθεροι και άλλοι να είναι δούλοι. Εξύπνησαν οι δούλοι λαοί και συντρίβουν με ορμήν τας δουλικάς αλύσεις».
Οι αλυσίδες έσπασαν. Αλλά η πορεία για την οικοδόμηση του κυπριακού κράτους ήταν δύσκολη. Ο Μακάριος στάθηκε μπροστά και δίπλα από το λαό του, όταν τα σχέδια της διχοτόμησης του νησιού προωθούνταν με μέθοδο και επιμονή. Έδωσε μάχες, αντιμετώπισε τις προσπάθειες υπονόμευσης από την ελληνόφωνη χούντα και τους εδώ συνεργάτες της.
Το έγκλημα κατά της Κύπρου, τον Ιούλιο του 1974, παραμένει ανοικτή πληγή. Ο Μακάριος αντιμετώπισε τη συμφορά όρθιος και με σθένος αταλάντευτο.
Η κατοχή συνεχίζεται όπως οι συνέπειες της. Ο Μακάριος είχε προβλέψει και λίγο πριν πεθάνει είχε αναφερθεί στον μακροχρόνιο αγώνα που θα ακολουθούσε. Σήκωσε το βάρος του πρώτου ιστορικού συμβιβασμού το 1977 με τις συμφωνίες υψηλού επιπέδου. Δεν είχε, όμως, αυταπάτες και είχε διακηρύξει στο αντικατοχικό συλλαλητήριο, δεκατρείς ημέρες πριν από το θάνατο του, τη συνέχιση του αγώνα. Απευθυνόμενος στο λαό, κατέθεσε την πολιτική του διαθήκη: «Ανεξαρτήτως χρόνου και ανεξαρτήτως θυσιών, μέχρι της φυγής του Τούρκου επιδρομέα από τα χώματά σου, μέχρι της νίκης του δικαίου σου. Και το δίκαιό σου θα νικήση».
Το δίκαιο του νησιού δεν νίκησε ακόμη. Η Κύπρος είναι σήμερα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από την 1η Ιανουαρίου θα ενταχθεί στην ευρωζώνη. Έχει κάνει σημαντικά βήματα μπροστά, στο δρόμο που χάραξε ο Εθνάρχης Μακάριος. Αυτά τα βήματα προόδου, όμως, έχουν ένα οδυνηρό κενό. Το κενό που δημιουργεί η στρατιωτική κατοχή τμήματος της χώρας από την Τουρκία. Από την Τουρκία, η οποία επιμένει στον αδιέξοδο δρόμο της παραβίασης του διεθνούς δικαίου. Από την Τουρκία η οποία επιδιώκει στρατηγικά να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και επιμένει να διατηρεί κατοχικά στρατεύματα στην Κύπρο. Αυτή την παραδοξότητα δεν πρόκειται να τη δεχθούμε και καλούμε και τους εταίρους μας στην Ένωση να μη την ανεχθούν. Δίνουμε χέρι βοηθείας στην Τουρκία για να προχωρήσει στην ενταξιακή της πορεία. Όχι όμως με τους δικούς της όρους, αλλά με τους όρους της διεθνούς κοινότητας και στη βάση των ευρωπαϊκών αρχών. Η Κύπρος και η Ελλάδα είναι μέλη της Ενωμένης Ευρώπης, η Τουρκία επιθυμεί να καταστεί μέλος αυτής της οικογένειας. Συνεπώς, έχουμε μπροστά μας μία σημαντική συγκυρία προς αξιοποίηση, για να λυθεί το Κυπριακό με βάση τις αρχές των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Αυτή η πορεία είναι μονόδρομος, δεν υπάρχει άλλη κατεύθυνση να ακολουθήσουμε.
Αυτό ήθελε ο Μακάριος, αυτή είναι η διαθήκη που άφησε στο λαό του.
