Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στα Ιωάννινα, μετέβη στο Τζαμί Καλούτσιανης, προκειμένου να εγκαινιάσει το έργο της στερέωσης και αποκατάστασής του, παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, του Περιφερειάρχη Ηπείρου Αλέξανδρου Καχριμάνη, του Δημάρχου Ιωαννίνων Θωμά Μπέγκα και των Σεβασμιωτάτων Μητροπολιτών Ιωαννίνων κ. Μάξιμου, Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεου και Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης κ. Αλέξιου.
Ακολουθεί ο χαιρετισμός του κυρίου Τασούλα:
«Χάραζε ο τόπος με βουνά πολλά / και ανάτελλε τα ζωντανά του, / καλούς ανθρώπους και κακούς, νυφίτσες, / αλεπούδες, μια λίμνη ως κόρην / οφθαλμού και κάστρα πατημένα.
Θά’ ναι τα Γιάννενα, ψιθύρισα, / στο χιόνι και στον άγριο καιρό / γυάλινα και μαλαματένια. / Κι όσο πήγαινε η μέρα, / σαν το βαπόρι σε καλά νερά, / είδα και μιναρέδες κι άκουσα / τα μπακίρια να βελάζουν.
Έτσι περιγράφει τα Γιάννενα, χρησιμοποιώντας οικείες και γνώριμες λέξεις και συνδυασμούς και αλληγορίες, ο σπουδαίος συμπατριώτης μας ποιητής Μιχάλης Γκανάς, ο οποίος έφυγε από τη ζωή πριν δύο χρόνια. Και αυτά τα Γιάννενα με τις αλεπούδες και τον βαρύ χειμώνα και τα κάστρα και τον άγριο καιρό, αυτά τα Γιάννενα σήμερα στολίζονται περισσότερο.
Τα Γιάννενα βεβαίως είναι και παραμένουν πρωτίστως βυζαντινά. Οι περισσότερες εκατονταετίες της υπάρξεώς τους από την ίδρυσή τους – κατά πάσα πιθανότητα – από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό αποδεικνύουν ότι είναι βυζαντινά, όπως και η περίσσεια των μνημείων τους. Είναι όμως και κάτι άλλο τα Γιάννενα, ένα πολιτιστικό παλίμψηστο. Μία διαρκής πολιτιστική ανανέωση που έρχεται με τον καιρό και φεύγει, αλλά δεν εξαλείφεται, γιατί κάθε περίοδος αφήνει το αποτύπωμά της άξιο σεβασμού από τους επιγενόμενους, δηλαδή από εμάς.
Έτσι είναι και αυτή η συνοικία, η Καλούτσιανη. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται, ότι εδώ που τώρα είναι το “Nέον” και παλαιότερα το “Mαντείον” ήταν μόνο χάνια και σπίτια. Ήταν το χάνι του Κιτσαρά, ήταν το χάνι του Τσινάβου, το χάνι του Ντανάκα, του Μούλια, του Χολέβα. Αυτά τα χάνια είχαν μαγειρεία, είχαν πεταλωτήρια, είχαν παχνιά, είχαν και τσαρουχάδικα. Αυτές οι δουλειές υπήρχαν τότε στην Καλούτσιανη.
Ο χρόνος τα άφησε όλα πίσω αλλά δεν τα ξεχνάμε. Και αυτός ο χρόνος που περνάει, κάτι μας χρωστάει, κάτι μας οφείλει.
Και εμείς αυτή την οφειλή την ξεπληρώνουμε με φροντίδα και συντήρηση. Η συντήρηση δεν είναι ο αντίπαλος της προόδου, όπως επιφανειακά πολλοί νομίζουν. Λέμε όλοι επιφανειακά ότι υπάρχουν δύο ρεύματα στην φιλοσοφία, στην τέχνη, στην πολιτική: η πρόοδος και η συντήρηση. Όχι, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Το αντίθετο της συντήρησης δεν είναι η πρόοδος. Το αντίθετο της συντήρησης είναι η σήψις. Άρα η συντήρηση είναι και πρόοδος, γιατί αναχαιτίζει, εμποδίζει τη σήψη.
Ένα έργο προοδευτικό, λοιπόν, είναι η συντήρηση και η ανάδειξη του Τζαμιού της Καλούτσιανης. Ενός Τζαμιού που επιβεβαιώνει την ύπαρξη ενός ιστορικού συνόλου πολλών στιγμών, διαδοχικών επιστρώσεων μνήμης και ιστορίας στην πόλη μας, η οποία, έχει βαθύ βυζαντινό αποτύπωμα.
Ήταν σημαντικό κέντρο του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Πέρασε αναίμακτα το φθινόπωρο του 1430 στα χέρια των Οθωμανών, γιατί διδαχθήκαμε από την άλωση της Θεσσαλονίκης, που είχε σφαγές και εξανδραποδισμούς και οι Γιαννιώτες φρόντισαν, αυτά, να τα αποφύγουν και τα απέφυγαν και πήραν προνόμια. Και δεν πήραν προνόμια μόνο οι Γιαννιώτες. Πήρε προνόμια και το Ζαγόρι. Γιατί το Ζαγόρι, όπως και άλλες περιοχές της Περιφέρειάς μας, συνδέεται με τα Γιάννενα. Και αυτά τα προνόμια ήταν η διατήρηση της ιδιοτυπίας μας. Της ιδιοτυπίας των κοινοτήτων, της εκκλησιαστικής ιδιοτυπίας, η υπόσχεση να μην γκρεμίσουν τις εκκλησίες, η υπόσχεση να μην γίνει παιδομάζωμα στα Γιάννενα. Και έτσι αναπτύχθηκε η πόλη μέσα στο Κάστρο.
Μέχρι την αποτυχημένη εξέγερση του Επισκόπου Τρίκκης το 1611, οπότε όλα αυτά καταργήθηκαν. Γκρεμίστηκαν εκκλησίες, στη θέση τους έγινε το Φετιχιέ Τζαμί και το Τζαμί του Ασλάν Πασά. Έφυγαν οι Γιαννιώτες από το Κάστρο και μπήκαν οι Οθωμανοί. Αλλά αυτή η πόλη, ακάματη, μετά από λίγο ξανασηκώνει κεφάλι. Και ακολουθεί μία μεγάλη περίοδος η οποία έφερε τα Γιάννενα τέλη του 19ου αιώνα, να έχουν 30.000 πληθυσμό, 20.000 Έλληνες και 10.000 Μουσουλμάνους και Εβραίους. Και μετά, ήταν ο τόπος των ευεργετών, ο τόπος της νεοελληνικής αναγέννησης, ο τόπος της παιδείας, ίσα με την απελευθέρωσή τους, 480 και περισσότερα χρόνια από την κατάληψή τους από τον Σινάν Πασά.
Όλα αυτά τα χρόνια λοιπόν, είχαμε έναν διαρκή πολιτιστικό εμπλουτισμό, ακόμη και με έργα τα οποία έκαναν ελληνικά χέρια, κι ας ήταν μνημεία άλλων πολιτισμών, κι ας ήταν απεχθής και δυσοίωνη η ιστορική συγκυρία που τα είχε γεννήσει, τα οποία ενσωματώθηκαν στην πολιτιστική μας ταυτότητα. Και αυτή την ενσωμάτωση σήμερα τιμούμε και αναδεικνύουμε εδώ στην Καλούτσιανη, σε μια γειτονιά που δικαιούταν και άξιζε την αναβάθμιση μετά από πολύ καιρό υποβάθμισης και μοναξιάς. Έτσι μια συνοικία σπουδαία, παλιά, ιστορική, αναζωογονείται χάρη στο πολιτιστικό μας απόθεμα.
Το ίδιο θα γίνει και αργότερα, με τα εγκαίνια του Οθωμανικού Λουτρού, του Χαμάμ, μέσα στο Κάστρο. Όλη αυτή η ανάδειξη, όλη αυτή η φροντίδα, όλος αυτός ο πολιτισμός και όλα αυτά τα έργα, βλέπετε πως έχουν ένα βασικό χαρακτηριστικό, και μην το ξεχνάτε, μέσα στην εύλογη ανυπομονησία σας να δείτε γρήγορα αποτελέσματα. Κανένα έργο, απ’ τα πιο απλά ως τα πιο σύνθετα, δεν μπορεί να λειτουργήσει με βάση ένα εντυπωσιακό αλλά παραπλανητικό σύνθημα “εδώ και τώρα”. Δεν υπάρχει “εδώ και τώρα” στη ζωή και στην πραγματικότητα. Υπάρχει διάρκεια, υπάρχει συνέχεια, υπάρχει σκυταλοδρομία, υπάρχει σεβασμός στο έργο που παραλαμβάνουμε και οφείλουμε να το συνεχίσουμε.
Υπάρχει και συνέργεια. Ο Δήμος, η Περιφέρεια, το Υπουργείο Πολιτισμού, οι Βουλευτές, όλοι συνεργάζονται για αυτό το έργο. Και μέσα στη χρονική του διάρκεια αυτό το έργο τελικά παραδίδεται. Δεν είναι πια το μέρος αυτό κρυμμένο από λαμαρίνες. Φεγγοβολά, ένα σπουδαίο έργο που αναδεικνύει την πολιτιστική ταυτότητα της Βυζαντινής μας πόλης.
Έτσι λοιπόν, όπως έγραψε και ο Γκανάς: “θα ‘ναι τα Γιάννενα”, ψιθυρίζουμε και εμείς, “στο χιόνι και στον άγριο καιρό γυάλινα και μαλαματένια. Κι όσο πήγαινε η μέρα, σαν το βαπόρι σε καλά νερά, είδα και μιναρέδες κι άκουσα τα μπακίρια να βελάζουν”.
Συγχαρητήρια σε όλες και όλους».
Ακολούθησε ξενάγηση από τον Προϊστάμενο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων, κ. Ιωάννη Χουλιαρά.
—-
Στη συνέχεια ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μετέβη στο Οθωμανικό Λουτρό στο Κάστρο Ιωαννίνων, όπου τέλεσε τα εγκαίνια της αποκατάστασης και ανάδειξής του σε επισκέψιμο μνημείο.
Ακολουθεί ο χαιρετισμός του κυρίου Τασούλα:
«Σήμερα, αμέσως μετά τα εγκαίνια του αναστηλωμένου και ανακαινισμένου Τζαμιού της Καλούτσιανης, προχωρούμε στα εγκαίνια του Οθωμανικού Λουτρού, το οποίο ουσιαστικά επί σειράν ετών έγκειτο εδώ, ένα καθημαγμένο γιαπί, το οποίο δεν είχε τύχει της πρέπουσας φροντίδας. Όμως, με τις συνέργειες και τις χρηματοδοτήσεις από το πρόγραμμα “Ήπειρος”, κατορθώθηκε να ολοκληρωθεί και παραδίδεται σήμερα ακόμη και με την προκλητική προοπτική της επαναλειτουργίας του. Γιατί όχι;
Όλη αυτή η προσπάθεια και η συνέχειά της, όπως η Βιβλιοθήκη, αλλά και άλλα έργα, τα οποία δρομολογούνται στην περιοχή μας, είναι απόδειξη πως αναπαμός στη δημιουργικότητα δεν υπάρχει. Η δημιουργικότητα είναι κάτι το οποίο δεν έχει ημερομηνία λήξεως. Είναι μία διαρκής προσπάθεια μέσω της συνεργασίας, της καλής πίστης και της συνέχειας να ολοκληρώνονται όλες αυτές οι εκκρεμότητες, οι οποίες ακόμη και όταν ολοκληρωθούν χρειάζονται τη συντήρησή τους, τη φροντίδα τους, το νοιάξιμό τους.
Τα Γιάννενα, όπως ελέχθη, είναι πρωτίστως βυζαντινά. Ήταν μία Ακρόπολις της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, στο βορειοδυτικό τμήμα της ελληνικής χερσονήσου. Ιδρύθηκαν το 530 – κατά πάσα πιθανότητα – από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό και εδώ δέσποσε όλος αυτός ο πλούτος ο βυζαντινός, ο οποίος εν μέρει καταλύθηκε από την μετέπειτα οθωμανική περίοδο, αλλά και κατάφερε εν πολλοίς να κρατηθεί ζωντανός και να συντηρηθεί σήμερα από την Πολιτεία.
Τα Γιάννενα κατάφεραν μέσα από αιώνες αλλαγών και εξελίξεων να διατηρήσουν την ταυτότητά τους, την ιδιοπροσωπία τους, τον πολιτιστικό και πολυπολιτισμικό τους χαρακτήρα. Υιοθέτησαν όλες τις πολιτιστικές μεταβολές, οι οποίες ενσωματώθηκαν στον ιστό τους. Και σήμερα ένα πολύπτυχο πολιτιστικό σύνολο μνημείων είναι μπροστά μας και μας καλεί να το θαυμάσουμε.
Όπως σήμερα θαυμάζουμε το περίφημο έργο των Οθωμανικών Λουτρών, του Οθωμανικού Χαμάμ, όπου βλέπει κανείς την τέχνη της εποχής εκείνης, πως δημιουργείται η ροή ζεστού νερού, με τι τρόπο πετύχαιναν και εξασφάλιζαν όλες αυτές τις προϋποθέσεις για ένα πολιτισμένο λουτρό.
Το έργο της αποκατάστασής του ενισχύει το πολιτιστικό αποτύπωμα της πόλης, ενισχύει τον πολιτιστικό τουρισμό της, αλλά κυρίως δείχνει ότι η τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων σε συνεργασία με τον Δήμο, την κεντρική υπηρεσία και την Περιφέρεια, μπορούν να κάνουν θαύματα αρκεί να υπάρχει ανάμεσά τους καλοπιστία, εμπιστοσύνη και συνέργεια, που υπάρχουν στον υπέρτατο βαθμό.
Είμαστε μέσα στο Κάστρο, μέσα σε μια πολύ όμορφα διαμορφωμένη μικρή πλατεία, μπροστά σε ένα παλιότερο έργο το οποίο, στεγάζει τα κρατικά αρχεία της Ηπείρου. Πρόκειται για τους παλιούς στρατώνες των Ιωαννίνων, του Αλή Πασά, το Σουφαρί Σεράι, το οποίο όταν ολοκληρώθηκε, έδωσε το πρώτο στίγμα, το πρώτο μήνυμα αξιοποίησης όλων αυτών των σπουδαίων μνημείων τα οποία βρίσκονται εδώ.
Και επειδή όλα αυτά πρέπει να συνδέονται και με την εικόνα που έχουμε από την πόλη, θα σας πω ότι, για παράδειγμα στην Καλούτσιανη, στο Τζαμί, που μόλις πριν λίγο εγκαινιάστηκε, ο μιναρές του δεν θα έχει τη χαρακτηριστική απόληξη που έχει το τζαμί του Ασλάν Πασά. Ο μιναρές στην Καλούτσιανη, θα έχει μια απόληξη οικεία σε όλους μας, από τα παιδικά μας χρόνια, θα έχει μια φωλιά πελαργού, στοιχείο κι αυτό της γιαννιώτικης διαχρονίας.
Θερμά συγχαρητήρια, λοιπόν, κυρία Υπουργέ, κύριε Καχριμάνη, κύριε Μπέγκα, στους συνεργάτες σας, οι οποίοι συνεργάστηκαν θαυμάσια και έφεραν αυτά τα αποτελέσματα, τα οποία δεν τελειώνουν εδώ. Ακούσαμε για Βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες που θα αναδειχθούν και αυτές, στην περιοχή της Ζίτσας, των Πατέρων και αλλού.
Ένα από τα πιο σπαρακτικά ποιήματα του Καβάφη μιλάει για μια μνήμη που δεν άντεχε στη δύναμη του χρόνου.
Λέει ο ποιητής: “Θα ’θελα αυτήν την μνήμη να την πω… / Μα έτσι εσβύσθη πια… σαν τίποτε δεν απομένει – / γιατί μακριά, στα πρώτα εφηβικά μου χρόνια κείται. / Δέρμα σαν καμωμένο από ιασεμί… / Εκείνη του Αυγούστου – Αύγουστος ήταν; – η βραδιά… / Μόλις θυμούμαι πια τα μάτια∙ ήσαν, θαρρώ, μαβιά…/ Α ναί, μαβιά∙ ένα σαπφείρινο μαβί.”
Εμείς εδώ δεν θυμούμαστε μόνο το παρελθόν των Ιωαννίνων. Το επισκεπτόμαστε, το συντηρούμε, το αναδεικνύουμε και το ξεδιπλώνουμε μπροστά στα μάτια μας, γιατί δεν θέλουμε η μνήμη αυτής της πόλης να σβηστεί. Θέλουμε να αναβιώνει διαρκώς για να μας τροφοδοτεί για το μέλλον μας.
Ευχαριστώ».
