«Κύριε Υπουργέ,
κύριε Αρχηγέ της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης,
κυρίες και κύριοι,
Είναι, πράγματι, η δεκάτη φορά που αυτές τις ημέρες τις περνώ μαζί σας. Η ανθρώπινη μνήμη και η πιο αδύναμη γεροντική μνήμη, όπως η δική μου, δεν μου επιτρέπει να ξανασκεφθώ όλες τις στιγμές που πέρασα και ίσως αυτή η τελευταία επίσκεψή μου, μου αφήσει πιο έντονα τα σημάδια στη μνήμη μου και θα τη θυμάμαι, όπως τις προηγούμενες, με πολλή αγάπη, με ένα μεγάλο αίσθημα ευχαριστήσεως, το οποίο συνοδεύει την παρουσία μου, εδώ στη Θεσσαλονίκη.
Επειδή είναι η τελευταία μου αυτή επίσκεψη, επιτρέψτε μου να εξομολογηθώ πώς αισθάνομαι τώρα που τελειώνει η θητεία μου. Πολλοί με ρωτούν κι εγώ προσπαθώ να διευκρινίσω μέσα μου ποια ακριβώς είναι τα αισθήματά μου, τη στιγμή που τελειώνει μια θητεία, η οποία διήρκεσε, ως διπλή, δέκα ολόκληρα χρόνια.
Θέλω να σας βεβαιώσω ότι αισθάνομαι και δυσάρεστα και ευχάριστα. Το πιο δυσάρεστο κυρίως είναι ότι δεν θα έχω την ευκαιρία της συναντήσεως με γνωστούς και αγνώστους, με παλαιούς και νεότερους φίλους. Είναι η μεγαλύτερη ευχαρίστηση που αισθάνεται κανείς ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας και επικαλούμαι την εμπειρία του προηγούμενου Προέδρου της Δημοκρατίας, κυρίου Σαρτζετάκη, να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει αυτήν την ευχαρίστηση που αισθάνεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ερχόμενος σε επαφή με περισσότερο κόσμο, είτε σε πόλεις είτε σε μικρότερους οικισμούς.
Είναι μια απώλεια, την οποία κανείς έχει, μαζί με μία άλλη απώλεια, η οποία οφείλεται στο γεγονός ότι – σε μένα τουλάχιστον – δεν παρέχεται η ευκαιρία να συνεχίσω κάποια δραστηριότητα. Μου λένε πολλοί αν θα γράψω τις αναμνήσεις μου. Και ποιος θα τις διαβάσει τελικά; Και ποιος ενδιαφέρεται για τις αναμνήσεις μου; Όσο ενδιαφέρομαι κι εγώ για τις αναμνήσεις των άλλων, για να πούμε την αλήθεια. Λοιπόν, δεν πρόκειται, ούτε να ασχοληθώ με τις αναμνήσεις μου, θα ιδιωτεύσω. Βρήκα, βεβαίως, ένα γραφείο να εγκατασταθώ, για να βλέπω και φίλους, για να συναντώμαι με όσους θέλουν να με συναντήσουν, αλλά αυτό είναι μία de minucio την οποία υφίσταμαι και ομολογώ ότι, το γεγονός ότι δε θα έχω δράση, όχι απλώς δημοσία, δράση αυτήν καθαυτήν, με στενοχωρεί.
Από την άλλη όμως μεριά, αισθάνομαι ότι απελευθερώνομαι από τους τύπους που συνοδεύουν τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τύπους όχι Πρωτοκόλλου, αλλά, εν πάση περιπτώσει, τύπους, οι οποίοι περιορίζουν τη δράση του. Δεν μπορεί ένας Πρόεδρος εύκολα να πάει, να βγει, να περπατήσει στο δρόμο, γιατί τι να κάνει, να περπατάει στους δρόμους; Σκοπεύω, λοιπόν, να περπατήσω πολύ περισσότερο, από ό,τι μέχρι τώρα μπορούσα. Σκοπεύω, αν είναι δυνατόν, να βρω διάφορες απασχολήσεις, οι οποίες θα είναι ψυχαγωγικής φύσεως, παρά σοβαράς ή άλλης πολιτικής φύσεως. Να, λοιπόν, πώς αισθάνομαι.
Αλλά, αυτή τη στιγμή, αισθάνομαι ότι οφείλω πάρα πολλά στη Θεσσαλονίκη. Αυτές τις τρεις ημέρες που τις περνάω εδώ, κατά παράδοση, είναι οι μέρες στις οποίες συνδυάζεται ο πατριωτισμός, ξαναθυμόμαστε μερικά πατριωτικά πράγματα και δεν ξέρω αν είναι τόσο περιττές οι γιορτές και οι παρελάσεις. Κύριε υπουργέ Εθνικής Αμύνης, με την ευκαιρία της εδώ παρουσίας σας, εδιάβασα ότι μελετάτε την κατάργηση των στρατιωτικών παρελάσεων. (Απαντά ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Σπηλιωτόπουλος, μη ακουσθείς).
Πολύ ωραία, χαίρομαι που το ακούω, γιατί, ενδεχομένως να χρειάζεται μια τροποποίηση, για να μην είναι τόσο σπάταλες, να μην είναι τόσο δαπανηρές, να μην ενοχλούνται οι στρατιωτικές δυνάμεις, που άκουσα ότι οι παρελαύνοντες χάνουν την ευκαιρία της εκπαιδεύσεώς τους ή οτιδήποτε άλλο. Αλλά, να γίνονται, τουλάχιστον όσο ζούμε εμείς, οι οποίοι ζούσαμε την εποχή της κηρύξεως του πολέμου και έχουμε αναμνήσεις πολύ έντονες από αυτή την ημέρα, διότι εγώ ήμουν τότε στην ηλικία των 14 ετών. Ένας νέος 14 ετών αισθάνεται, αντιλαμβάνεται τα πάντα και αυτά τα πάντα ήταν πολύ δυσάρεστα εκείνη την εποχή. Επακολούθησε μετά ο ενθουσιασμός, αυτό το πατρ
ιωτικό δέος, το οποίο μας κατέλαβε όλους και το οποίο έχει αφήσει πολύ έντονες αναμνήσεις σε όλους εμάς.
Σας βεβαιώ ότι στην Πάτρα, η οποία υπέστη ένα βομβαρδισμό από την πρώτη ημέρα, διέτρεξε εκεί και η βεβαιότης από την πρώτη ημέρα ότι είχε καταληφθεί η Κορυτσά και όλοι έλεγαν «έπεσε η Κορυτσά». Μα, πώς να πέσει η Κορυτσά την πρώτη μέρα, αφού έπεσε μετά από είκοσι μέρες; Αλλά ήταν ο ενθουσιασμός που οδηγούσε τις σκέψεις όλων ότι θα κερδίσουμε αυτόν τον πόλεμο, όπως και το πετύχαμε.
Αυτές, λοιπόν, οι αναμνήσεις αναβιώνουν αυτές τις ημέρες στη Θεσσαλονίκη, οι οποίες προσφέρουν και σε μένα τουλάχιστον, μια μεγάλη ευκαιρία ψυχαγωγίας. Διότι είναι ψυχαγωγία να περιπατώ με τους κυρίους υπουργούς του παρελθόντος, αλλά και του παρόντος στην παραλία της Θεσσαλονίκης, να καθόμεθα στα καφενεία τα πολύ ευχάριστα εκεί, να περιδιαβάζουμε τον τόπο. Και βεβαίως, υπάρχουν και ορισμένες εκδηλώσεις που έχουν γίνει θεσμοί, όπως η απογευματινή εκδήλωση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, όπως είναι βεβαίως η Δοξολογία η πρωινή, όπως είναι το βράδυ η δεξίωση του κυρίου Δημάρχου, των εκάστοτε Δημάρχων. Ιδιαίτερα, όμως, του σημερινού εκλεκτού κ. Δημάρχου, με τον οποίο είμαστε προσωπικοί φίλοι από πολλών ετών και έχω πολύ μεγάλη εκτίμηση στο πρόσωπό του – επιτρέψτε μου να το πω – όπως και στο πρόσωπο της κυρίας Δημάρχου, με την οποία επίσης έχω πολύ στενούς δεσμούς από πολύ παλιά.
Όλη αυτή, λοιπόν, η ιστορία του τριημέρου είναι μία ξεκούραση, ένα διάλειμμα, μία ανάπαυλα που μου δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσω άλλη μια φορά ή να αναπτύξω περισσότερο τις γνώσεις μου για την κοινωνία της Θεσσαλονίκης, η οποία – δεν είναι ανάγκη να σας κολακεύσω – είναι πολύ υψηλού επιπέδου. Όλες οι πόλεις της Ελλάδας έχουν κοινωνία υψηλού επιπέδου και είναι λάθος να νομίζουν ότι μόνον η Αθήνα έχει τα πρωτεία, τα επιστημονικά , τα πνευματικά, τα καλλιτεχνικά. Έχει ορισμένα πρωτεία, αναμφισβητήτως η πρωτεύουσα, διότι συγκεντρώνονται εκεί πολλοί περισσότεροι από ό,τι αλλού. Αλλά, υπάρχουν πόλεις, οι οποίες έχουν δυνατότητες και παρουσία ανθρώπων που δεν τις έχει η Αθήνα. Τουλάχιστον, εγώ νομίζω ότι έχω συναντήσει σε πολλές περιοχές και πόλεις της Ελλάδος, μεταξύ αυτών και η Θεσσαλονίκη, προσωπικότητες τις οποίες στερείται η πρωτεύουσα. Διότι, κάθε προσωπικότης είναι μοναδική, κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός. Είναι αυτός που είναι και δεν μπορείς να τον συνδυάσεις, να τον συγκρίνεις, να τον υπολογίσεις μαζί με τους άλλους ανθρώπους.
Για όλους αυτούς τους λόγους, αισθάνομαι εξαιρετικά ευτυχής και σήμερα, ευρισκόμενος στη Θεσσαλονίκη. Θα απομείνουν άλλες δύο ημέρες. Η τρίτη ημέρα κορυφώνεται με την παρέλαση, η οποία είναι πάρα πολύ σημαντική. Έχει μια άλλη γοητεία από την παρέλαση της 25ης Μαρτίου στην Αθήνα. Κι εκείνη είναι μία πατριωτική παρέλαση σπουδαία, εδώ, όμως, ο χώρος που γίνεται, στη Λεωφόρο, ο κόσμος που μαζεύεται – όπως μαζεύεται- η ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης, δίνει μια άλλη εικόνα, την οποία όλοι την εισπράττουμε και την αφομοιώνουμε με όλες τις ψυχικές δυνατότητες που διαθέτει ο καθένας μας.
Για όλους αυτούς τους λόγους, κύριε υπουργέ, σας ευχαριστώ και φέτος, όπως θέλω να ευχαριστήσω και όλους τους προηγούμενους κυρίους υπουργούς για τη φιλοξενία που μου παρείχαν αυτές τις ημέρες – δύο εξ αυτών είναι εδώ παρόντες – τους αγαπώ και τους εκτιμώ όλους, διότι συνεδέθημεν με τα πρόσωπα, κύριε υπουργέ. Είναι αυτονόητο, όπως συνδέομαι σήμερα μαζί σας και με την εκλεκτή σύζυγό σας, που είναι και πατριώτισσά μου κι αυτό μου επιτρέπει, να αισθάνομαι μαζί της το ίδιο άνετα και το ίδιο φιλικά. Αυτός λοιπόν ο σύνδεσμος, τον οποίο έχουμε μεταξύ μας, οι άλλοτε και οι σημερινοί πολιτικοί, είναι ένα πολύ σπουδαίο κέρδος για τους πολίτες.
Οι πολιτικοί εκτιμώνται μεταξύ τους, δεν ξέρω πόσο τους εκτιμά ο κόσμος, αυτό είναι ένα άλλο πρόβλημα. Πολλές φορές τους αδικεί ο τόπος, ο κόσμος, αλλά οι πολιτικοί εκτιμώνται μεταξύ τους, διότι ξέρετε ο καθένας τις αρετές του άλλου και τον πατριωτισμό του άλλου και τις προσπάθειες που καταβάλλει ο άλλος, ανεξαρτήτως κομμάτων. Διότι, όλα τα κόμματα έχουν τον αυτό στόχο,
όλα τα κόμματα μάχονται για το καλό του τόπου. Δεν υπάρχει κόμμα που να μην είναι πατριωτικό.
Λοιπόν, όλα αυτά με κάνουν να συγκινούμαι τώρα, στο τέλος της θητείας μου της προεδρικής, αλλά υπόσχομαι στον εαυτό μου, εάν θέλουν και οι φίλοι της πολιτικής της παλαιάς, να συντηρήσω μαζί τους στενούς δεσμούς, τους οποίους δεν πρόκειται να λησμονήσω, όσο θα είμαι εν ζωή.
Και πάλι σας ευχαριστώ θερμότατα. Με συγχωρείτε για το συναισθηματικόν του λόγου, αλλά το φέρνει η κατάσταση, η περίσταση, αν θέλετε, και θέλω να σας ευχαριστήσω άλλη μια φορά όλους τους Θεσσαλονικείς για την ευχαρίστηση που μου δώσατε αυτές τις τρεις εθνικές ημέρες.
Να είστε πάντα καλά. Χρόνια πολλά».
