Αγαπητέ κύριε Δήμαρχε,
Αγαπητοί φίλοι,
Από πάρα πολύ καιρό ήθελα να επισκεφθώ τα Σφακιά. Μου θύμισε στον Άη-Γιάννη ένας δικός σας, ότι με τον μακαρίτη τον Παπαδόπετρο είχαμε κουβεντιάσει ναρθούμε στα Σφακιά και δεν τα κατάφερα. Χάρις στην πρωτοβουλία του κυρίου Νομάρχη, ο οποίος επανειλημμένως με προσεκάλεσε, με τον πιο ευγενικό τρόπο, και κατορθώσαμε να συμφωνήσουμε την ημερομηνία, έρχομαι να επισκεφθώ τα Σφακιά, τα οποία πιστεύω ότι είναι η πιο Κρήτη από την Κρήτη, αν μπορεί να το πει κανείς αυτό.
Μπορεί να πει κανείς ότι η Κρήτη είναι ένα μοναδικό και περίφημο μέρος, όπως πράγματι είναι, αλλά μερικά μέρη στην Κρήτη έχουν πιο έντονη την κρητική μορφή. Και αυτό συμβαίνει εδώ, στα Σφακιά, γιατί πιστεύω ότι ξεχωρίζει αυτή η περιοχή. Και δεν το πιστεύω μόνον εγώ, το πιστεύει πάρα πολύς κόσμος και είναι κοινώς γνωστό ότι τα Σφακιά προσφέρουν μιαν ιδιαίτερη εικόνα στον επισκέπτη, η οποία τα ξεχωρίζει από την υπόλοιπη Κρήτη, που και αυτή έχει μια ιδιαίτερη μορφή μπροστά στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Και αυτή η ιδιαίτερη μορφή των Σφακίων κατόρθωσε να αναθρέψει, να ανδρώσει ένα λαό με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Είναι οι Σφακιανοί μας. Οι Σφακιανοί, οι οποίοι είναι οι πιο γενναίοι, οι πιο όμορφοι, οι πιο λεβέντες της Κρήτης, οι οποίοι έχουν αγωνισθεί χρόνια ολόκληρα, δεκαετίες, ίσως και αιώνες ολόκληρους για τη λευτεριά τους και αποτελούν πρότυπο ελληνικής παλληκαριάς και κρητικής λεβεντιάς.
Αλλά, θα μου επιτρέψετε να σας πω ότι η λεβεντιά έχει διάφορα σκαλοπάτια, βαθμίδες. Κάθε βαθμίδα είναι σπουδαία να την κατέχει κανείς. Αλλά υπάρχει και μια βαθμίδα τελευταία, η οποία πιστεύω ότι είναι η πιο δύσκολη να κατακτήσει κανείς και η πιο σημαντική. Είναι όταν ο άνθρωπος, ο γενναιόφρων, ο άνθρωπος ο σεμνός, ο άνθρωπος με τα χαρακτηριστικά του λεβέντη κατορθώσει κάτι που είναι πάρα πολύ δύσκολο. Να επιβληθεί στον ίδιο του τον εαυτό. Όχι μόνο να επιβληθεί στους άλλους, όχι μόνο τη γενναιότητά του να την επιδείξει απέναντι άλλων, φίλων ή αντιπάλων, να την επιδείξει απέναντι στον εαυτό του.
Και όταν επιδείξει κανείς αυτή τη λεβεντιά στον εαυτό του, τι κατορθώνει; Κατορθώνει πολλά πράγματα. Χωρίς να υποχωρήσει σε καμία από τις αρχές του, χωρίς να κάνει σκόντο σε καμία από τις αξίες του, κατορθώνει να είναι πρώτος, φιλειρηνικός, να αγαπάει την ειρήνη. Η ανθρωπιά αυτό είναι. Είναι η αγάπη και η ειρήνη μεταξύ των συμπολιτών μας. Κατορθώνει να επιβάλλεται στα πάθη του. Να μην αφήνεται να παρασύρεται από τα πάθη του ή από την έκρηξη της οργής του, αλλά να σκέπτεται σωφρόνως προτού ενεργήσει.
Κατορθώνει πάρα πολλά, τα οποία – νομίζω – ότι εσείς οι Κρητικοί, είσαστε σε θέση να τα επιτύχετε. Και όταν φθάσετε σ’αυτή τη βαθμίδα, ενδεχομένως θα απαλλαγείτε από μια κατηγόρια που σας βαραίνει ότι είσαστε πιο σκληροί, ότι είσαστε πιο απότομοι από τους άλλους Έλληνες. Ενώ έχετε τόσες αρετές και δεν χρειάζεται παρά ένα σκαλοπάτι ακόμα για να φθάσετε στο ανώτατο επίπεδο της ανθρωπιάς. Αυτό που κάνει τους ανθρώπους πραγματικούς ανθρώπους, αυτό που δείχνει την αγάπη του ενός προς τον άλλον, αυτό που δημιουργεί τις κοινωνίες. Γιατί οι κοινωνίες, οι μικρές και μεγάλες, στηρίζονται στη μεταξύ τους συμφωνία, στη μεταξύ τους ανθρωπιά, στη μεταξύ τους αγάπη. Όχι ότι σας λείπει και εσάς η αγάπη, αλλά την αντικαθιστάτε συχνά με το αντίθετο της αγάπης, το οποίο θα πρέπει να το αποβάλετε και να στηρίξετε τη ζωή σας και την ύπαρξή σας μόνο στα καλά που έχει η ανθρωπιά, που έχει ο ανθρωπισμός, που έχει η λεβεντιά, που έχει η κρητική λεβεντιά, η λεβεντιά των Σφακίων.
Και χρωστάτε και άλλα ακόμη να κάνετε. Τα Σφακιά είναι μια ιστορική περιοχή. Άλλοι λένε ότι έχει κηρυχθεί ιστορικού κάλλους, άλλοι λένε ότι δεν έχει, άλλοι ότι είναι κατά περιοχές. Εγώ θα σας πω ότι είναι ένα από τα ομορφότερα μέρη της Ελλάδος. Θα έλεγα να καθίσω να απολαύσω τη δύση, δεν πρόλαβα, με φέρατε,
με κλείσατε μέσα, έχασα τη δύση. Είναι ένα μέρος θαυμάσιο. Βουνά έχει, δάση έχει, παραλίες έχει, βράχους έχει, τα πάντα διαθέτει.
Αλλά, αυτόν τον τόπο πρέπει να τον προστατεύσουμε. Και αυτό ισχύει για όλους τους κατοίκους. Και οι κάτοικοι κάθε τόπου έχουν διπλή υποχρέωση απέναντι όλων των Ελλήνων. Όλοι οι Έλληνες έχουμε υποχρέωση να προστατεύουμε την Ελλάδα. Αλλά, καθένας που κατοικεί σε έναν τόπο έχει διπλή υποχρέωση αυτόν τον τόπο να τον προστατεύει. Αυτό είναι που λέμε, η προστασία του περιβάλλοντος. Ζούμε όλοι μέσα σε ένα περιβάλλον, όχι μόνο ανθρώπινο, κοινωνικό, για το οποίο μίλησα προηγουμένως, ζούμε μέσα και σε ένα φυσικό περιβάλλον, που είναι αυτά που μνημόνευσα προηγουμένως, η ομορφιά του τόπου μας. Και μέσα σ’αυτή την ομορφιά περιλαμβάνονται και τα κτίσματα τα ανθρώπινα, γιατί και αυτά αποτελούν πια στοιχείο του περιβάλλοντος. Υπάρχουν οικισμοί παραδοσιακοί, που πρέπει να παραμείνουν παραδοσιακοί. Υπάρχουν τόποι παραδοσιακοί και ιστορικοί, που πρέπει να παραμείνουν τέτοιοι και να μην αφεθούν, να μην χάσουν την αξία τους. Γιατί ένας ιστορικός τόπος, ο οποίος δεν προστατεύεται και γίνεται αντικείμενο σύγχρονης εκμεταλλεύσεως χάνει την ιστορικότητά του, χάνει τη σημασία του, χάνει τη σπουδαιότητά του και το περιβάλλον μας νοθεύεται.
Έχουμε, λοιπόν, και αυτή την υποχρέωση, όπως έχουμε και άλλες υποχρεώσεις, εσείς και όσοι από τους συμπολίτες μας ζουν σε τουριστικά μέρη. Τι πάει να πει να ζεις σε τουριστικό μέρος; Σημαίνει ότι είσαι έτοιμος να υποδεχθείς ξένους, να τους περιποιηθείς και να ζήσεις απ’αυτούς, χωρίς να τους εκμεταλλεύεσαι, να ζήσεις απ’αυτούς βάσει μιας συμφωνίας που λέει ότι ο ξένος που θα έρθει σε έναν τόπο και θα απολαύσει τις ομορφιές αυτού του τόπου, βεβαίως θα αφήσει σ’αυτόν τον τόπο μία ανταμοιβή, τα έξοδα της παραμονής του. Αλλά, για να είναι αυτός ο τόπος πραγματικά ελκυστικός στους τουρίστες πρέπει να τον περιποιούμεθα. Πρέπει και αισθητικά να τον κάνουμε ωραιότερο.
Εμείς, οι Έλληνες, έχουμε μία πολύ μεγάλη παράδοση αισθητικής ομορφιάς. Μέσα μας, την αισθανόμαστε αυτή την ομορφιά, γιατί την έχουμε κληρονομήσει από τους προγόνους μας. Και κάθε τόπος μπορεί να γίνει ομορφότερος, να γίνει τακτικότερος, να γίνει καθαρότερος. Αυτή είναι μια υποχρέωση, η οποία μας βαραίνει όλους, είτε είμαστε Σφακιανοί, είτε είμαστε Κρητικοί, είτε είμαστε στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Η Ελλάδα έχει αυτό το μειονέκτημα. Δεν έχει κατορθώσει ακόμη να αναδείξει το αισθητικό της κριτήριο, το αισθητικό της νόημα, την αισθητική της επιδίωξη. Άμα το καταφέρουμε και αυτό και ομορφύνουμε τους τόπους μας, τότε θα είμαστε πραγματικά τόπος τουριστικός, θα είμαστε τόπος για τον καθένα μας. Και για σας, οι οποίοι μένετε μονίμως και δεν είσαστε τουρίστες, αλλά είσαστε οι μόνιμοι κάτοικοι μιας περιοχής, πόσο πιο ευχάριστο είναι να ζει κανείς σε ένα όμορφο μέρος.
Όλα αυτά με παρέσυραν να τα πω, και σας ζητώ συγγνώμη, η ομορφιά του τόπου, η ιστορία του τόπου, η σπουδαιότητα των κατοίκων και το όνομα που έχετε. Έχετε ένα όνομα που οφείλετε να το προστατεύσετε. Και αυτό είναι μέσα στην ιστορία σας. Δεν αισθάνεσθε υπερηφάνεια να είσθε Σφακιανοί, να είσθε Κρητικοί; Εγώ πιστεύω ότι την αισθάνεσθε γιατί και εγώ αισθάνομαι την υπερηφάνεια του Έλληνα που μεταξύ του χώρου των Ελλήνων υπάρχουν οι Σφακιανοί, υπάρχουν οι Κρητικοί. Αυτός, λοιπόν, ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρεσθε, πρέπει να αποδεικνύει τη δική σας υπερηφάνεια γι’αυτόν τον τόπο. Δεν πρέπει αυτόν τον τόπο να τον σπιλώνετε με καμία πράξη, η οποία δεν είναι ανάλογη με τα αισθήματα, τα οποία πρέπει να επικρατούν σ’αυτόν τον τόπο.
Κύριε Δήμαρχε, με τιμήσατε εξαιρετικά. Διαβάσατε όλη την πράξη του Δημοτικού Συμβουλίου, το οποίο φαίνεται ότι το απησχόλησε η ταπεινότητά μου επί μακρόν. Διότι αναφέρατε τα πάντα, ακόμη ότι είμαι και καλός άνθρωπος, γράφετε εδώ μέσακαι γι’αυτό μου δίνετε αυτό το …. Αισθάνομαι βαθύτατη την υποχρέωση. Θέλω να σας βεβαιώσω, κύριε Δήμαρχε, ότι αυτή η μέρα, είμαι βέβαιος, η αυριανή, θα μου μείνει αξέχαστη.
Και θέλω να βεβαιώσω όλους ότι αισθάνομαι εξαιρετική υποχρέωση προς τους κυρίους βουλευτάς, οι οποίοι είναι και υπουργοί, πρώην και νυν, οι οποίοι με συνοδεύουν και μου κάνουν εξαιρετικά μεγάλη τιμή. Διότι θέλω να σας βεβαιώσω ότι αισθάνομαι εξαιρετική εκτίμηση προς τους εκπροσώπους του τόπου. Προς τους πολιτικούς, τους οποίους εσείς με την ψήφο σας έχετε αναδείξει. Και τους έχετε αναδείξει ως αντιπροσώπους σας να σας εκπροσωπούν, να εκφράζουν την άποψή σας την πολιτική, την ιδεολογία σας, την επιθυμία σας, τις προσδοκίες σας και τις ελπίδες σας.
Κάθε τόπος έχει προσδοκίες και ελπίδες, οι οποίες βεβαίως οφείλονται στις ανάγκες αυτού του τόπου, του κάθε τόπου. Δεν υπάρχει τόπος που να έχει ικανοποιήσει τις ανάγκες του, για τον απλούστατο λόγο ότι η εξέλιξη και ο πολιτισμός δημιουργεί καινούργιες ανάγκες. Ικανοποιεί τις παλαιές και παρουσιάζονται νέες.
Θυμάμαι όταν προ πολλών-πολλών ετών άρχισα να πολιτεύομαι, το 1958, απέτυχα αλλά πολιτεύθηκα, τότε τι ζητούσε ο τόπος, η Αχαία, και παντού; Ζητούσε ρεύμα, δεν είχαν ρεύμα οι άνθρωποι. Τότε είχε γίνει η ΔΕΗ και ζητούσαν ρεύμα. Τώρα ζητάει κανείς ρεύμα; Ζητάει άλλα πράγματα. («Ζητούν ακόμη», διακόπτει ο κύριος Δήμαρχος). Αυτό είναι απαράδεκτο, εντελώς.
Μετά ζητούσαν τηλέφωνο. Τώρα ο καθένας έχει ένα τηλέφωνο στην τσέπη του. Και άλλα πολλά ζητούσαν στο παρελθόν και στο μέλλον θα ζητάμε ελικόπτερα, ξέρω εγώ τι θα ζητάμε οι άνθρωποι, όταν αποκτήσουμε όλα αυτά.
Θέλω, λοιπόν, να σας πω ότι αυτή η συνεχής αναζήτηση ικανοποιήσεως των αναγκών είναι στοιχείο προόδου. Αλλά σ’αυτή την προσπάθεια προόδου πρέπει να συνεισφέρουν και οι κάτοικοι, οι οποίοι δεν μπορούν να περιμένουν τα πάντα από το κράτος. Το κράτος αποτελεί το σύνολο των ανθρώπων, έχει άπειρες ανάγκες, έχει ανάγκες ιδιόμορφες κατά περιοχές και πρέπει να συμβάλουν και οι κάτοικοι στο μέτρο των δυνατοτήτων των. Και αυτό που είπα προηγουμένως για την ομορφιά του τόπου, για την τάξη των δρόμων, για την καθαρότητα, αναφέρεται στους ανθρώπους. Δεν τα περιμένουμε όλα από τον κύριο Δήμαρχο ή τον κύριο Νομάρχη. Περιμένουμε και από τον εαυτό μας. Αυτά που μπορούμε να τα κάνουμε εμείς οι ίδιοι, να τα κάνουμε εμείς οι ίδιοι. Και όσα δεν μπορούμε να κάνουμε, να ζητάμε από τις αρχές. Είναι, λοιπόν, και αυτό μέσα στη ζωή των ανθρώπων για να κάνουμε τον τόπο μας καλύτερο.
Και θέλω να τελειώσω, λέγοντας ότι το πιστεύω απολύτως ότι χρόνο με χρόνο ο τόπος μας θα γίνεται καλύτερος. Και το πιστεύω, γιατί το αποδεικνύει το παρελθόν.
Δέσποτα, θυμάσθε εσείς τα παλαιά χρόνια. Πώς ήταν το 1950 η Ελλάδα και πώς ήταν το 1960 η Ελλάδα. Το ίδιο είναι σήμερα η Ελλάδα; Έχει εντελώς διαφορετική όψη. Και μόλις προ ολίγων ημερών κάναμε περίφημους Ολυμπιακούς Αγώνες, οι οποίοι όλοι μας έδωσαν το αίσθημα της εμπιστοσύνης ότι οι Έλληνες είναι άξιοι να επιτυγχάνουν μεγάλους στόχους. Και αυτό το αίσθημα πρέπει να το συντηρήσουμε μέσα στην καρδιά μας. Να πιστέψουμε και εμείς ότι είμαστε ικανοί, όπως και πράγματι είμαστε, και να χρησιμοποιήσουμε αυτή την εμπιστοσύνη και την αισιοδοξία για μελλοντικές επιτυχίες. Δεν πρέπει να αφήσουμε αυτό το αίσθημα να μας εγκαταλείψει.
Ακόμη και το αίσθημα ότι κερδίσαμε το Πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου και αυτό είναι σπουδαίο. Και αυτό πρέπει να το κρατήσουμε μέσα στην καρδιά μας. Γιατί ήταν μια μεγάλη ελληνική επιτυχία. Όταν, λοιπόν, έχουμε τόσες επάλληλες ελληνικές επιτυχίες, να τις σιγουρέψουμε μέσα στην καρδιά μας και να τις χρησιμοποιήσουμε και για καινούργιες επιτυχίες, οι οποίες είναι μπροστά μας.
Γιατί η Ελλάδα, να πούμε και τα αρνητικά, που δεν είναι τόσο αρνητικά, έχει μία απόσταση από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στην οικογένεια των οποίων ανήκουμε. Δεν είμαστε ακόμη ούτε Φινλανδία, ούτε Δανία, ούτε Γερμανία. Έχουμε μία απόσταση. Επιτρέπεται, το καταδεχόμαστε, το δεχόμαστε να έχουμε αυτή την απόσταση; Για ποιο λόγο; Αφού έχουμε ακόμη όλες τις ικανότητες στη διάθεσή
μας. Πρέπει λοιπόν, αυτή την απόσταση να την καλύψουμε και αυτό είναι το αντικείμενο της προσδοκίας μας και η δική μου αισιοδοξία. Ότι αυτό θα το επιτύχουμε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, με τη βοήθεια όλων.
Κύριε Δήμαρχε, άλλη μια φορά σας ευχαριστώ πάρα-πάρα πολύ, σας παρακαλώ να ευχαριστήσετε όλα τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου, και με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση άκουσα και ονόματα κυριών, διότι πάντοτε είναι σπουδαίο να μετέχουν και οι γυναίκες στα κοινά και στη διοίκηση την τοπική και τη νομαρχιακή και τη διοίκηση του τόπου και κάθε φορά περισσότερες γυναίκες να είναι δραστήριες κοινωνικά και πολιτικά.
Και πάλι αξιότιμοι κύριοι Βουλευταί, κύριε Υφυπουργέ, κύριοι πρώην Υπουργοί, σας ευχαριστώ θερμότατα για την παρουσία σας, σας είμαι βαθύτατα υπόχρεος. Τι να πω για τον κύριο Νομάρχη, τον οποίο τον ταλαιπώρησα τόσο καιρό και τι να πω για τον κύριο Δήμαρχο, ο οποίος μας συνοδεύει σήμερα σε όλη την περιοδεία, από τη μία άκρη του δήμου στην άλλη, σας ευχαριστώ θερμότατα. Δεν έχω τίποτα άλλο να πω παρά να σας προσφέρω την αγάπη μου.
Να είσθε πάντα καλά.-
