Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, η Ελληνική Πολιτεία επιστρέφει στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε, με τη μορφή που την ξέρουμε σήμερα. Επιστρέφει στη μετάβαση από τα πέτρινα χρόνια της δικτατορίας σε μια νέα εποχή, που ονομάσθηκε μεταπολίτευση. Η επιστροφή αυτή έχει πάντα τη σημασία της, μια σημασία που δεν ξεθωριάζει στο πέρασμα του χρόνου.
Η σημερινή επέτειος είναι, πέρα από όλα τα άλλα, και ημέρα μνήμης για την τραγωδία της Κύπρου, που θα συνεχίζεται όσο υπάρχει η γραμμή της διχοτόμησης. Δεν ξεχνάμε τη μεγάλη αυτή εθνική μας υπόθεση, όπως και δεν λησμονούμε ότι, αν και η εθνική μας κυριαρχία είναι δεδομένη και αδιαπραγμάτευτη, ο πατριωτισμός παραμένει υψηλό ιδανικό και συλλογικό καθήκον.
Αρκετοί από τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας βρίσκονται σήμερα ανάμεσά μας. Θα θέλαμε να ήταν όλοι εδώ. Για να τους κοιτάξουμε στα μάτια και να σιωπήσουμε εκφράζοντας το σεβασμό και την ευγνωμοσύνη μας.
Στους αφανείς ήρωες του αντιδικτατορικού αγώνα, η Ελληνική Πολιτεία χρωστά ακόμη. Χρωστά κυρίως σε εκείνους, που δεν είχαν στη συνέχεια συμμετοχή στη δημόσια ζωή τέτοια που να τους προσφέρει αναγνώριση, που δεν απόλαυσαν προνόμια και δεν κέρδισαν κάτι γι’αυτά που έχασαν – άλλοι την υγεία τους, άλλοι την ελευθερία τους, τη δουλειά, τα νιάτα τους.
Διανύουμε περίοδο πολιτικής ωριμότητας. Οι διαχωριστικές γραμμές και τα έντονα πολιτικά πάθη του παρελθόντος δεν διχάζουν πια την ελληνική κοινωνία, που και μπορεί και πρέπει να κοιτάξει κατάματα την ιστορία της. Να την κοιτάξει ψυχρά, αντικειμενικά, όπως κοιτάς έναν πιστό καθρέφτη, γιατί το παρελθόν είναι ο καθρέφτης του μέλλοντός μας.
Δεν αρκεί, λοιπόν, μια προτομή στο πάρκο Ελευθερίας για τον Μουστακλή. Θα ήθελα να διαβάζω την ιστορία του, που είναι κομμάτι της ιστορίας της Ελλάδας, φωτεινό κομμάτι, στα σχολικά βιβλία. Θα ήθελα οι Έλληνες μαθητές να διδάσκονται το παράδειγμα αυτών των ανθρώπων που ξέφυγαν από το ‘εγώ’ για να υπηρετήσουν το ‘εμείς’.
Χρειάσθηκε χρόνος και πολύ μεγάλη προσπάθεια για να οδηγηθούμε σε μια Δημοκρατία, για την οποία μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι. Όχι γιατί η Δημοκρατία μας είναι τέλεια. Αλλά γιατί μέσα στην ατέλειά της προσφέρει τη δυνατότητα να προσπαθούμε διαρκώς για την τελείωσή της. Και η τελείωσή της δεν είναι ουτοπία, ούτε χίμαιρα για τους ρομαντικούς.
Το Σύνταγμά μας κατοχυρώνει την ισότητα των πολιτών απέναντι στο νόμο, ορίζει την εργασία ως δικαίωμα και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος ως υποχρέωση της Πολιτείας. Αναφέρομαι ενδεικτικά σε τρεις πρόνοιές του, για να αναλογισθούμε πόση απόσταση έχουμε ακόμη να διανύσουμε προκειμένου να φθάσουμε στο συνταγματικά ορθό.
Η φτώχεια και η κοινωνική ανισότητα, η ανεργία και ο αποκλεισμός, τραυματίζουν την ποιότητα της Δημοκρατίας μας και ζητούν λύσεις.
Ολόκληρη η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με το ερώτημα, αν οι πολιτικές ηγεσίες καταλαβαίνουν και εκφράζουν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, αν ακούνε τη φωνή και τις αγωνίες τους. Ολόκληρη η Ευρώπη προβληματίζεται για τη συρρίκνωση της εξουσίας της πολιτικής από εξωθεσμικά κέντρα, που δεν έχουν την απαιτούμενη δημοκρατική νομιμοποίηση.
Από το 1974 μέχρι σήμερα στην Ελλάδα έχει συντελεσθεί ένα πολιτικό θαύμα, που δημιουργήθηκε με την ωριμότητα όλων των πολιτικών δυνάμεων και, κυρίως, του Ελληνικού λαού. Έκλεισαν οι πληγές του εμφυλίου πολέμου που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά. Εδραιώθηκαν οι δημοκρατικοί θεσμοί που εξελίσσονται διαρκώς.
Αλλά, αυτό το πολιτικό θαύμα δεν είναι κατάληξη, είναι αφετηρία. Αφετηρία για νέες πολιτικές και κοινωνικές κατακτήσεις, που θα οδηγήσουν σε μια κοινωνία με μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη, πιο δίκαιη, χωρίς αποκλεισμούς, με αξιοπ
ρέπεια για όλους.
Και αυτό το όραμα δεν μπορεί να γίνει πράξη, αν δεν επενδύσουμε ακόμη περισσότερο στο μέλλον, στην παιδεία. Ξέρω ότι οι επιλογές δεν είναι εύκολες, ότι δεν υπάρχει τομέας που δεν αξίζει την προσοχή της Πολιτείας. Για να φθάσουμε όμως εκεί που πρέπει, για να έχει η νέα γενιά, όπως αυτά τα παιδιά από τον Έβρο, τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες που αξίζουν, θα πρέπει να αφιερώσουμε στην εκπαίδευση περισσότερες υλικές και ηθικές δυνάμεις.
Καθοριστικό στοιχείο γι’αυτή την πορεία είναι η ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Ο Θουκυδίδης στον ‘Επιτάφιο’ του Περικλή περιγράφει με διαχρονικό τρόπο τη σχέση του δημόσιου και του ιδιωτικού και τη σημασία της για τη Δημοκρατία. «Μόνοι γαρ τον τε μηδέν τώνδε μετέχοντα ουκ απράγμονα αλλ’αχρείον νομίζομεν».
Πέρασαν αιώνες από τότε, όμως ο ενεργός πολίτης παραμένει η αρχή και το τέλος του ορισμού της Δημοκρατίας, για την οποία δίνουμε συνεχείς και καθημερινούς αγώνες.
Σας ευχαριστώ που βρίσκεσθε σήμερα εδώ.-
