Κύριε Δήμαρχε,
Κύριε Πρόεδρε του Δημοτικού Συμβουλίου,
Κύριοι Δημοτικοί Σύμβουλοι,
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή να με αναγορεύσετε επίτιμο δημότη Ιθάκης, καθώς και για την εγκαρδιότητα της υποδοχής σας. Αλλά, αυτές οι ευχαριστίες, βεβαίως, απευθύνονται και προς όλους σας που είχατε την καλωσύνη αυτή την ώρα να εγκαταλείψετε τις άλλες ασχολίες σας για να είμαστε μαζί.
Σεβασμιώτατε, ευχαριστώ και εσάς πάρα πολύ που κάνατε τον κόπο να έρθετε από τη Λευκάδα, για να εορτάσομε τη σπουδαία αυτή ημέρα, για την οποία θα πω δυο λόγια εκφράζοντας κοινά αισθήματα.
Κύριε Βουλευτά, επίσης σας ευχαριστώ,
Κύριε Έπαρχε,
Κυρίες και Κύριοι,
Είναι μια σπουδαία ημέρα η αυριανή, που πιστεύω ότι έπρεπε να εορτάζεται όχι μόνο στα Ιόνια νησιά μας, αλλά πιστεύω ότι έπρεπε να εορτάζεται με μεγαλύτερη πομπή και λάμψη σε όλη την Ελλάδα. Όταν στις 21 Μαίου του 1864 τα Ιόνια νησιά ενώθηκαν με τη Μητέρα Πατρίδα ήταν η πρώτη επέκταση του μικρού τότε κράτους. Το μικρό κράτος του 1830 αποτελείτο από την Πελοπόννησο, τη Στερεά, τις Κυκλάδες και τις Βόρειες Σποράδες. Αυτή ήταν όλη η Ελλάδα, αν μπορούσε ποτέ να επιβιώσει ένα τόσο μικρό κράτος;
Και δεν ήταν μόνο η ανάρρηση στο θρόνο του Γεωργίου του Α΄, που έδωσε την αφορμή στη Μεγάλη Βρετανία να αποδώσει την ελευθερία στους κατοίκους των Ιονίων νήσων. Ήταν οι αγώνες των περιφήμων ριζοσπαστών, οι οποίοι δεν ήταν μόνον στην Κεφαλονιά. Ήταν ένα ολόκληρο κόμμα ριζοσπαστών σε όλες τις Ιόνιες νήσους, που αγωνίστηκε επί σειρά ετών τόσο στη Βουλή των Ιονίων νήσων, αλλά και προ της ιδρύσεως της Βουλής των Ιονίων νήσων και του αυτονόμου Ιονίου κράτους, αγωνίστηκε με πείσμα, με θάρρος, με πατριωτισμό για να ενωθεί με την Ελλάδα.
Και όταν ενώθηκε με την Ελλάδα δεν προσέφερε μόνον μια έκταση, όση έκταση έχουν τα Ιόνια νησιά. Προσέφερε κάτι πολύ περισσότερο. Προσέφερε τον Ιόνιο πολιτισμό. Γιατί τα Ιόνια νησιά, με εξαίρεση ίσως τη Λευκάδα, είχαν τη σπουδαία τύχη να μην καταληφθούν από τους Τούρκους και να μείνουν, σκλαβωμένα βέβαια, αλλά κάτω από την κυριαρχία άλλων ευγενέστερων λαών απ’ότι οι Οθωμανοί. Ευγενέστερων, οι οποίοι επέτρεψαν στους Ιονίους κατοίκους όχι μόνο να αναπτυχθούν πνευματικά, αλλά πολλούς από αυτούς να σπουδάσουν στην Ιταλία και σε άλλες χώρες της Δύσεως και να συντηρήσουν τον πολιτισμό της Ελλάδος, ο οποίος είχε μεταφερθεί στη Δύση, είχε αναπτυχθεί εκεί από την εποχή της Αναγεννήσεως και μπορούσε να επιστρέψει στον τόπο που είχε γεννηθεί: στα Ιόνια νησιά και στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Και προσέφερε, πέραν του πολιτισμού της, και έργα. Λένε ότι τότε που τα Ιόνια νησιά ενώθηκαν με την Ελλάδα, αυτομάτως διπλασιάστηκε το μήκος των οδών της Ελλάδος. Διότι είχε ελάχιστους δρόμους η παλαιά Ελλάδα, είχε πολύ περισσότερους δρόμους η Ιόνιος περιοχή και έτσι το Ιόνιο δίκτυο προσετέθη στο Ελληνικό και το διπλασίασε.
Αλλά, γενικότερα, ήταν η πρώτη προσπάθεια απελευθερώσεως των Ελλήνων έπειτα από τη βασική προσπάθεια του 1821. Με αγώνες, όχι αιματηρούς, αλλά πολιτικούς, με αγώνες ελευθερίας, με αγώνες οι οποίοι είχαν οδηγήσει πολλούς από τους αγωνιστές στις φυλακές της Αρμοστίας και του επικυρίαρχου Βρετανικού κράτους.
Είναι η μεγάλη προσφορά των Ιονίων νήσων στην μετέπειτα σταδιακά αυξανόμενη Ελλάδα μας, η οποία δεν μπόρεσε να απελευθερώσει όλα τα μέρη της δυστυχώς – και σήμερα κατ’ανάγκην έχουμε παραιτηθεί των υπολοίπων διεκδικήσεών μας – δεν μπόρεσε να τα απελευθερώσει, αλλά απελευθέρωσε σημαντικά. Και,
βεβαίως, εδέχθη και το μεγάλο αριθμό των προσφύγων της Μικράς Ασίας, έπειτα από την αποτυχημένη προσπάθεια να απελευθερωθεί η Ιωνία.
Τα νησιά έχουν τη μεγάλη τους ιστορία, και η Ιθάκη την ακόμη ίσως μεγαλύτερη. Δεν υποτιμώ την ιστορία των άλλων νησιών, αλλά ο Οδυσσέας ήταν από εδώ. Και μπορεί ο Οδυσσέας να έκανε διάσημη και την Κέρκυρα, γιατί πέρασε από τη νήσο των Φαιάκων, όπου τον φιλοξένησε η Ναυσικά και ο βασιλεύς των Φαιάκων, για να φτάσει στην πατρίδα του και να δει από μακριά καπνό αναθρώσκοντα.
Για να δούμε τι ήταν αυτός ο Οδυσσέας, τον οποίο περιγράφει τόσο σωστά ο σπουδαιότερος ποιητής της ανθρωπότητος. Δεν έχει γεννηθεί μεγαλύτερος ποιητής από τον Όμηρο, έτσι λένε εκείνοι που γνωρίζουν. Εγώ απλώς επαναλαμβάνω τη γνώμη τους. Ήταν μόνον ο πανούργος Οδυσσεύς; Ήταν μόνον εκείνος ο οποίος μπόρεσε να κυριεύσει την Τροία με το τέχνασμά του; Ήταν μόνον εκείνος που έπεισε τον Αχιλλέα να μετάσχει στην εκστρατεία της Τροίας; Μόνον ο σπουδαίος αγωνιστής; Ή ήταν κάτι άλλο, ακόμη περισσότερο;
Ήταν ο άνθρωπος που πέρασε δέκα χρόνια της ζωής του, προσπαθώντας να επιστρέψει στην πατρίδα του. Πέρασε ένα σωρό περιπέτειες. Απέφυγε να φάει τους λωτούς μην ξεχάσει την πατρίδα, πέρασε από τη γη των λωτοφάγων χωρίς να ξεχάσει την Ελλάδα, πέρασε από την Κίρκη και δεν στάθηκε στο νησί, παρά τα θέλγητρα της Κίρκης και του νησιού της, έχοντας ένα μόνο στόχο: να επιστρέψει στην πατρίδα.
Τι είναι αυτή η πατρίδα του Οδυσσέα τάχα; Και μήπως αυτή η πατρίδα του Οδυσσέα μπορεί να επεκταθεί και να κατανοήσουμε ότι είναι η πατρίδα όλων μας; Δεν έχουμε όλοι την τιμή να έχουμε πατρίδα την Ιθάκη. Αλλά έχουμε όλοι την τιμή να έχουμε πατρίδα την Ελλάδα και αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Σκεφτόταν ο Οδυσσέας όχι μόνο το νησί του, σκεφτόταν την πιστή Πηνελόπη, σκεφτόταν τον γυιο του, σκεφτόταν το βοσκό του, σκεφτόταν την τροφό του, σκεφτόταν το σκυλί του, σκεφτόταν την πατρίδα του.
Άρα η πατρίδα είναι κάτι ευρύτερο από το χώρο το γεωγραφικό που την αποτελεί. Η πατρίδα είναι οι άνθρωποι, είναι οι συγγενείς, είναι η ιστορία, είναι η καταγωγή, είναι oι δεσμοί, είναι το αίμα μας. Και αυτή την πατρίδα που προσπάθησε ο Οδυσσέας να ξαναβρεί, πιστεύω ότι επιτρέπει σε μας τους υπολοίπους να πούμε ότι το κυριότερο χαρακτηριστικό του Οδυσσέα δεν είναι ούτε ταξιδευτής, ούτε αγωνιστής, ούτε ήρωας. Ήταν πατριώτης.
Δεν ήταν πατριώτης ο Οδυσσέας όταν εγκατέλειψε όλα τα άλλα για να ξαναγυρίσει στην πατρίδα; Και δεν έδειξε με αυτό τον τρόπο ότι η αγάπη για την πατρίδα είναι το σπουδαιότερο αγαθό, για το οποίο πρέπει κανείς να αγωνίζεται και να μοχθεί; Και δεν είναι ένα σπουδαίο δίδαγμα αυτό για όλους μας και σήμερα, τους σημερινούς Έλληνες, οι οποίοι οφείλουμε να αγαπάμε την πατρίδα μας, όχι με τον τρόπο του Οδυσσέα, γιατί εμείς – ευτυχώς – δεν μπαίνουμε στις δικές του περιπέτειες, ούτε μας καλεί καμιά εκστρατεία. Ελπίζω να μην μας καλέσει και στο μέλλον καμιά εκστρατεία και κανένας πόλεμος αμυντικός. Αλλά έχουμε άλλες υποχρεώσεις, πάρα πολλές, τις οποίες – επιτρέψτε μου να πω – ότι μερικές φορές τις λησμονούμε. Μικροϋποχρεώσεις έχουμε απέναντι στην πατρίδα. Και αυτές τις μικροϋποχρεώσεις δεν τις τηρούμε πάντοτε.
Σκέφτομαι ότι η Ελλάδα έχει καταντήσει, όπως λένε πολλοί, η χώρα με τις περισσότερες αγωγές και μηνύσεις στα δικαστήρια. Θεωρούμεθα δικομανείς. Εάν τηρούσαμε τον νόμο, θα υπήρχε κανένας λόγος να τρέχουμε στα δικαστήρια; Άρα δεν τηρούμε τους νόμους ή έχουμε την εντύπωση ότι οι συνάνθρωποί μας δεν τηρούν τους νόμους. Και τρέχουμε στα δικαστήρια, τα οποία δεν προλαβαίνουν να εκδικάζουν τις υποθέσεις. Εάν κάνετε μία μήνυση στην Αθήνα σήμερα θα προσδιοριστεί έπειτα από δύο – δυόμισυ χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες δεν είμαστε τόσο πιστοί στην εφαρμογή των νόμων.
Και όμως, είναι μία βασική υποχρέωση, όταν λέμε, όπως πολύ σωστά είπατε, κύριε Δήμαρχε, ότι ζούμε στη Δημοκρατία. Δημοκρατία τι σημαίνει; Μόνο να είμαστε ελεύθεροι; Μόνο να μην έχου
με περιορισμούς; Οφείλουμε να έχουμε περιορισμούς, να αυτοπεριοριζόμαστε. Η δημοκρατία δεν επιβάλλει τους περιορισμούς, τους υποδεικνύει στους ανθρώπους, για να τους δεχθούν οικειοθελώς. Δεν είναι αυταρχικό πολίτευμα η δημοκρατία, έχει όμως κανόνες. Έχει κανόνες και υποχρεώσεις. Να, λοιπόν, μία υποχρέωση την οποία δεν τηρούμε.
Έπειτα – ίσως θα έπρεπε να αντιστρέψω τη σειρά, αλλά θα τα πω χωρίς καμία αξιολογική σειρά – δεν προστατεύουμε επαρκώς το περιβάλλον μας. Όλος ο κόσμος λέει ότι κινδυνεύει η γη. Όχι μόνον η μικρή Ελλάδα, όχι μόνον η Ευρώπη, όλη η γη κινδυνεύει από τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται στη γη οι άνθρωποι. Την καταστρέφουμε.
Είναι ανάγκη να μετάσχουμε σ’αυτή την καταστροφή και εμείς οι Έλληνες; Δεν είδατε τι ωραίο που είναι το νησί σας, γιατί δεν έχει καταστραφεί ακόμη; Και αυτό δεν είναι ένα παράδειγμα για όλους τους Έλληνες; Μακάρι να ήταν όλη η Ελλάδα μια Ιθάκη. Να έχει τη ζωντανή της φύση, να έχει τη γνήσιά της φύση, η οποία δεν έχει καθόλου παραβιαστεί. Τις όμορφες ακρογιαλιές της, τα καθαρά νερά της, τα ωραία δασωμένα βουνά της. Είναι μια σπουδαία υποχρέωση που έχουμε οι άνθρωποι στη γη που γεννηθήκαμε να την προστατεύσουμε. Είναι ο τόπος μας και οφείλουμε να ανταποδώσουμε τις ευεργεσίες.
Θα μπορούσαμε να γεννηθούμε αν δεν υπήρχε η γη; Η γη μας γέννησε, ο Θεός μας έστειλε σ’αυτόν τον πλανήτη να κατοικήσουμε. Οφείλουμε να ανταποδώσουμε την ευεργεσία που παίρνουμε από τη γη. Δεν το κάνουμε κι αυτό.
Σε πάρα πολλά σημεία οι Έλληνες προσβάλλουν και τη γη τους και το περιβάλλον τους. Για να μην πω τι γίνεται στις μεγάλες πολιτείες, για τις οποίες μιλήσατε και πολύ σωστά, κύριε Δήμαρχε, με κάποιο είδος περιφρονήσεως αν κατάλαβα σωστά στην ομιλία σας.
Και βεβαίως περιφρονείτε τη μεγάλη ζωή των πόλεων. Τι είναι η ζωή στις πόλεις; Το να μπαίνεις σ’ένα κλουβί που λέγεται διαμέρισμα, που να έχεις απέναντί σου ένα άλλο κλουβί, που λέγεται και εκείνο διαμέρισμα μιας άλλης πολυκατοικίας, που να περνάς από τους δρόμους ή να μην περνάς από την κυκλοφορία, που να μην ξέρεις τον γείτονά σου και να μην ζεις ανθρώπινα, όπως ζείτε εσείς εδώ στην Ιθάκη.
Γιατί αυτή είναι η ζωή η ανθρώπινη. Να ξέρεις τον τόπο σου, να ξέρεις τον συμπατριώτη σου, να ξέρεις τον συγγενή σου. Εμείς ούτε τους συγγενείς μας δεν ξέρουμε στην Αθήνα. Και αν τους ξέρουμε, δεν τους βλέπουμε ή δεν μας βλέπουν εκείνοι. H πραγματική ζωή είναι αυτή εδώ στις μικρές, αλλά πολύ μεγάλες, πόλεις, στα μικρά, αλλά πολύ μεγάλα, υπό αυτή την έννοια, μέρη. Και αυτό το μεγαλείο το έχει η Ιθάκη.
Γι’αυτό, λοιπόν, πολλά διδάγματα μπορεί να πάρει κανείς από την Ιθάκη, για να μην λησμονήσουμε το μεγάλο δίδαγμα του Καβάφη, για το τι είναι Ιθάκη. Ιθάκη είναι ο στόχος της ζωής, Ιθάκη είναι το τέρμα μιας προσπάθειας, η επιτυχία μιας προσπάθειας, Ιθάκη είναι το μέλλον μας, Ιθάκη είναι το καλό μέλλον της Ελλάδος. Γιατί όπως μπόρεσε να καταλάβει ο Οδυσσέας στη διάρκεια του ταξιδιού του τι ακριβώς σημαίνει Ιθάκη, έτσι πρέπει να καταλάβουμε και εμείς ότι κάθε άνθρωπος, και μάλιστα κάθε Έλληνας, έχει ορισμένους στόχους. Έναν κύριο στόχο θα έλεγα: την πατρίδα του, την Ιθάκη του, την ευρύτερη Ιθάκη, την Ελλάδα. Πώς θα την κάνουμε καλύτερη, πώς θα την κάνουμε ευτυχέστερη, πώς θα την κάνουμε άξια της ιστορίας της και του περίλαμπρου ονόματός της.
Η Ελλάδα είναι ένας σπουδαίος φάρος σ’όλον τον κόσμο. Και έχει και άλλους επιμέρους φάρους φωτεινούς, όπως είναι τα Ιόνια νησιά, όπως είναι τα Αιγαιοπελαγίτικα, όπως είναι ένα σωρό μέρη της Ελλάδος σπουδαία. Και θα έπρεπε κανείς να παραφράσει τον ποιητή και να μην πει ότι στην Ελλάδα όπου και να πάει κανείς τον πληγώνει, αλλά αντιθέτως να πει ότι όπου και αν πάει κανείς στην Ελλάδα αισθάνεται τη σπουδαιότητα των τόπων και αισθάνεται την αξία των τόπων, που είναι συγχρόνως εκφραστές και ιδεών. Και αυτή την ελληνική ιδέα έχουμε εμείς ως τελική Ιθάκη.
Κύριε
Δήμαρχε,
Κυρίες και Κύριοι,
Είναι μια επίσκεψη για μένα πάρα πολύ σημαντική, για σας πολύ ολιγότερο θέλω να σας βεβαιώσω και θα εξηγήσω γιατί για μένα είναι σημαντική, ζητώντας συγχρόνως και τη συγγνώμη σας. Δεν είναι ένα αμάρτημα από εκείνα που θα ζητούσα από τον Σεβασμιώτατο να συγχωρήσει. Αλλά είναι μια μεγάλη παράλειψη, Σεβασμιώτατε, και ντρέπομαι να την εξομολογηθώ, αλλά η οικειότης του χώρου μου επιτρέπει να το κάνω. Δυστυχώς για μένα, είναι η πρώτη φορά που έρχομαι στην Ιθάκη. Ζητώ συγγνώμη γι’αυτό. Όφειλα να έχω έρθει πολλές φορές. Άλλωστε, η ιδιαιτέρα μου πατρίδα έτσι να κάνεις από το καμπαναριό της Παναγίας των Καθαρών μπορείς να τη δεις. Τόσο κοντά είμαστε και εγώ δεν έχω έρθει. Ζητώ συγγνώμη άλλη μία φορά, αλλά θέλω να σας βεβαιώσω ότι αυτή τη φορά που ήρθα καταλαβαίνω την παράλειψή μου και τη σπουδαιότητα που έχει για μένα αυτή η πρώτη επίσκεψη. Εύχομαι και εγώ μαζί σας να μην είναι η τελευταία.
Άλλη μια φορά, κύριε Δήμαρχε, εγώ σας ευχαριστώ.-
