Κύριε Δήμαρχε,
Σας ευχαριστώ και φέτος για την ευγενική πρόσκληση, την οποία μου απευθύνατε και μου έδωσε την ευκαιρία να συνεορτάζω μαζί σας τη σπουδαία αυτή επέτειο. Λέγω σπουδαία επέτειο, γιατί είναι πράγματι. Δεν κάνω κάποιο κοπλιμέντο στα Γιάννενα και στην περιοχή της Ηπείρου, όταν λέγω ότι η 21η Φεβρουαρίου του 1913 ήταν μια μεγάλη ημέρα για την Ελλάδα. Όπως είναι η 26η Οκτωβρίου για τη Θεσσαλονίκη, τη Μακεδονία και την Ελλάδα σπουδαία, το ίδιο είναι και η 21η Φεβρουαρίου του επομένου έτους για την Ήπειρο, για τα Γιάννενα και όλη την Ελλάδα.
Έχουμε πολλές φορές σκεφθεί και έχουμε πολλές φορές μιλήσει για το πώς ήταν η Ελλάδα πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους. Πώς ασφυκτιούσε στα στενά της όρια, τα οποία τα είχε επιβεβαιώσει μια ταπεινωτική ήττα του 1897. Και πώς αυτή την ήττα την προκάλεσε μια εσπευσμένη προσπάθεια για την επέκταση του ελληνισμού και ο πατριωτισμός ο υπερβολικός, αλλά ο αβάσιμος εκείνη την εποχή, από απόψεως πραγματικών δεδομένων, της Εθνικής Εταιρείας.
Και ήρθε η εποχή, μετά την επανάσταση στο Γουδί, ήρθε η εποχή της ανασυγκροτήσεως της Ελλάδος, η οποία ετοιμάστηκε αυτή τη φορά με όλους τους δυνατούς τρόπους, για να εξορμήσει για την απελευθέρωση των σκλαβωμένων επί αιώνες αδελφών της. Και εξόρμησε και από τις δύο πλευρές. Ήταν εύκολη η διάβαση προς τη Μακεδονία. Όχι ότι δεν είχε μάχες, μάχες σκληρές, όχι ότι δεν είχε νεκρούς, πάρα πολλούς και τραυματίες, αλλά χρειάστηκε μικρό χρονικό διάστημα, από τις 5 Οκτωβρίου έως τις 26 Οκτωβρίου μόνον, για να διανυθεί η απόσταση από τα σύνορά μας μέχρι τη Θεσσαλονίκη.
Διαφορετικά εξελίχθησαν τα πράγματα στο Ηπειρωτικό μέτωπο. Εκεί βρέθηκαν τότε οι Έλληνες μπροστά σε μία αντίσταση, σε μια οχυρωμένη περιοχή, μπροστά στα οχυρά του Μπιζανίου και σταμάτησαν για μήνες μέσα στο κρύο, μέσα στη βροχή, με μια ανταλλαγή βολών πυροβολικού που εκατέρωθεν προκαλούσε πολλούς θανάτους, μέχρι την ημέρα που – όπως λέγει ο Μεταξάς στο Ημερολόγιό του και δεν έχω λόγους να μην τον πιστέψω – αυτός υπέδειξε τον τρόπο της εκπορθήσεως του Μπιζανίου, όχι πλέον δια κατά μέτωπον επιθέσεων, αλλά δια παρακάμψεως των οχυρών σε μία κυκλωτική κίνηση, και έτσι μπόρεσε να υποταχθεί το Μπιζάνι και να παραδοθεί, όταν κατάλαβε ο Τούρκος στρατηγός ότι είναι πια κυκλωμένος.
Και αυτή την περίοδο, την ηρωϊκή, μας την θύμισε κατά τον ωραιότερο τρόπο η Έκθεση, την οποίαν επιμελήθηκε ο κύριος και η κυρία Μελά, και την οποία εθαυμάσαμε προ ολίγου στο Πνευματικό Κέντρο της πόλεώς σας. Όπου ακούσαμε, επίσης, με εξαιρετική προσοχή τη θαυμάσια ομιλία του κυρίου καθηγητού της Βυζαντινής Ιστορίας, ο οποίος αναφέρθηκε σε μια περίοδο της ιστορίας της Ηπείρου, που δεν είναι τόσο γνωστή, οφείλουμε να ομολογήσουμε. Αυτή την περίοδο, η οποία, κατά κάποιο τρόπο, αποτελεί τον καθυστερημένο μεσαίωνα της Ελλάδος, την ώρα που γινόταν η αναγέννηση στις ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα έμπαινε στο δικό της μεσαίωνα, ξεκίνησαν διάφοροι αγώνες, προκειμένου να μπορέσει να ξεπεράσει τις δυσκολίες, που η πολλαπλή και πολύμορφη στρατιωτική κατοχή της είχαν δημιουργήσει.
Αυτή, λοιπόν, η σπουδαία επέτειος γιορτάζεται σήμερα. Και θέλω να σας διαβεβαιώσω, κύριε Δήμαρχε, ότι αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά που μετέχω σ’αυτόν τον εορτασμό, που έχει τόσα χαρακτηριστικά, και πατριωτισμού και παραδόσεως. Και δίνει σε όλους μας την ευκαιρία να ξαναθυμηθούμε εκείνες τις μέρες και να ξαναγεμίσουμε την καρδιά μας με τα πατριωτικά αισθήματα, τα οποία ποτέ δεν λείπουν από τους Έλληνες, αλλά χρειάζονται και ορισμένες αφορμές για να ξεχειλίσουν μέσα από την καρδιά και να διαδοθούν ακόμη μία φορά, κυρίως στις νεότερες γενεές. Οι οποίες πρέπει αυτές τις ημερομηνίες να τις αντιλαμβάνονται, να τις διδάσκονται προηγουμένως και να τις χαίρονται μαζί με τους υπολοίπους.
Κοιτάζοντας τις φωτογραφίες, τις οποίες η επιμέλεια του κυρίου και της κυρίας Μελά μας έδειξαν,
διαπιστώνει κανείς τη διαφορά που υπάρχει μεταξύ εκείνης της εποχής και της σημερινής. Τότε τα Γιάννενα μπορεί να είχαν την οικονομική ανάπτυξη, την οποία και εσείς, κύριε Δήμαρχε, τονίσατε, αλλά ήταν μία πόλις – ας το ομολογήσουμε – πέραν του κάστρου και της γραφικότητός της, τούρκικη. Υπήρχε ένας μεγάλος ελληνικός πληθυσμός, αλλά ήταν μία πόλη στην εμφάνιση, όπως ήταν και όλες οι ελληνικές πόλεις εκείνη την εποχή ή μάλλον οι ανύπαρκτες ελληνικές πόλεις – πολύ ολίγες υπήρχαν πλην των Ιωαννίνων – που είχαν έντονα τα τούρκικα χαρακτηριστικά.
Και κοιτάξτε, σήμερα, μια πόλη ανεπτυγμένη, μια πόλη όμορφη, μια πόλη διαρκώς αναπτυσσόμενη, μια πόλη την οποίαν κανείς χαίρεται να την επισκέπτεται, όπως χαίρομαι και εγώ σας βεβαιώ κάθε φορά, διαπιστώνοντας από έτους σε έτος την προκοπή της πόλεώς σας. Προκοπή που οφείλεται στη δική σας εργατικότητα, στου λαού της Ηπείρου τη φαντασία και την πρόοδο, την οποία κάθε χρόνο επιτυγχάνει.
Και από τότε μέχρι σήμερα δεν πρόκοψε η Ελλάς μόνον από απόψεως οικονομικής. Πρόκοψε πολύ και από απόψεως πολιτικής. Γιατί, ας ενθυμηθούμε και την πολιτική κατάσταση σ’αυτή την ηρωϊκή περίοδο της δεκαετίας, από το 1912 έως το1922, που διαμόρφωσε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
Τότε, με τους Βαλκανικούς πολέμους, ο τότε βασιλεύς Κωνσταντίνος απέκτησε ένα πολύ μεγάλο κύρος ως στρατηλάτης, ως αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων. Τους είχε επαναφέρει τους πρίγκιπες και τον διάδοχο ο Βενιζέλος από την αποστρατεία, στην οποία είχαν οδηγηθεί μετά την ήττα του 1897. Και απέκτησε ένα πολύ μεγάλο κύρος, το οποίο πιστεύω ότι ήταν ένας εκ των λόγων που τον ώθησε να έρθει σε σύγκρουση με τον Βενιζέλο. Διότι είχε αποκτήσει μεγάλη επιρροή στο λαό. Και αυτή την επιρροή χρησιμοποίησε, προκειμένου να αντιδικήσει με τον Βενιζέλο. Δεν είναι η ώρα να πούμε τώρα ποιος είχε δίκηο και ποιος είχε άδικο. Αυτά τα έχει απαντήσει η ιστορία. Εγώ θα πω μόνον ότι είχε άδικο συνταγματικά ο βασιλιάς, ο οποίος δεν είχε δικαίωμα να αναμιγνύεται στις αποφάσεις της κυβερνήσεως.
Αλλά, να επανέλθομε στη σχέση της τότε και της σημερινής πολιτικής καταστάσεως. Πόσο έχει προκόψει και από απόψεως πολιτικής η Ελλάς, αφού πέρασε αυτή την πολύ κρίσιμη από απόψεως πολιτικής περίοδο μέχρι το 1946, ίσως και λίγο περισσότερο ακόμη, διήρκεσε η ανωμαλία, στην οποία ανωμαλία βεβαίως περιλαμβάνεται και η εχθρική κατοχή. Κινήματα, μια περίοδος καλή, μια άλλη χειρότερη, το ένα μετά το άλλο, δικτατορίες, για να φθάσουμε στη σημερινή εποχή, όπου η δημοκρατία πραγματικά είναι ανεπτυγμένη στην Ελλάδα.
Μα, θα μου πείτε, δεν έχει ελαττώματα η σημερινή δημοκρατία; Είναι ιδανική; Πουθενά δεν θα βρείτε, αν αναζητήσετε, ιδανική δημοκρατία στον κόσμο. Δεν είναι το ιδανικό πολίτευμα. Είναι απλώς το καλύτερο πολίτευμα απ’ όλα τα άλλα, το οποίο αφήνει διαρκώς περιθώρια βελτιώσεως. Και αυτά τα περιθώρια των βελτιώσεων εξακολουθούν να υπάρχουν και στην Ελλάδα. Αλλά η βάση της δημοκρατίας, οι βασικές αρχές της δημοκρατίας και η σύγκριση, η οποία μπορεί να γίνει με την παλαιά εποχή, αναδεικνύουν αυτή την ποιότητα, την οποία όλοι χαιρόμαστε και την οποία όλοι απολαμβάνουμε.
Αλλά, χρειάζονται ακόμη προσπάθειες. Και δεν είναι μόνον η ομόνοια, την οποίαν αναφέρατε, κύριε Δήμαρχε, και η οποία ασφαλώς έχει επιτευχθεί. Ομόνοια, η οποία δεν ενοχλείται από την αντιδικία των πολιτικών κομμάτων. Αλλοίμονο! Και αυτή η αντιδικία είναι ένα στοιχείο δημοκρατικότητος και ενίσχυση της δημοκρατίας.
Και τώρα, οδηγούμεθα στην προεκλογική αυτή περίοδο σε μια νέα επανεμφάνιση της αντιδικίας με όλη τη δημοκρατικότητα, την οποία τα κόμματα χρησιμοποιούν για να αναδείξουν τα προγράμματά τους και να τονίσουν τη διαφορά, την οποία έχει το ένα από το άλλο.
Είμαι, λοιπόν, βέβαιος ότι σε αυτή την εκλογή, όπως και σε όλες τις άλλες, τις προηγούμενες, θα τις κάνουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Έχει μάθει πλέον η Ελλάς να κάνει εκλογές δημοκρατικές. Δε
ν έχει ανάγκη ούτε σπουδαίων μέτρων, ούτε υπονοιών που βλέπω με δυσφορία ότι μερικές εφημερίδες εκφράζουν για τη γνησιότητα του μελλοντικού αποτελέσματος, για τον τρόπο καταρτίσεως των εκλογικών καταλόγων. Αυτά είναι εντελώς ξεπερασμένα πια, ούτε είναι ανάγκη να υπομιμνήσκονται, αναφερόμενα σε παλαιότερες εποχές.
Συντόμως, λοιπόν, θα κάνουμε εκλογές – δεν πρόκειται να μιλήσω περί αυτών – θα μείνω πολύ μακριά, όπως συνηθίζω, αλλά αυτή τη φορά ακόμη μακρύτερα από οποιαδήποτε πολιτική τοποθέτηση, η οποία θα μπορούσε να παρεξηγηθεί. Και θα διαβεβαιώσω μόνον όλους ότι το αποτέλεσμα, το οποιοδήποτε, θα είναι επιβεβαίωση αυτής της δημοκρατικής καταστάσεως. Και θα ανοίξει μια καινούργια περίοδο το οποιοδήποτε αποτέλεσμα περαιτέρω ευημερίας και προόδου της Ελλάδος.
Και με αυτή τη βεβαιότητα και με αυτή τη σκέψη, θέλω να σηκώσω το ποτήρι μου και να ευχηθώ σε όλους «χρόνια πολλά» για την επέτειο. Να ευχηθώ στα Γιάννενα και στην Ήπειρο διαρκώς να προκόβουν και τις ελλείψεις των να τις αναπληρώνουν, κύριε Δήμαρχε. Και βεβαίως για το καλό της Ελλάδος, για την ευημερία του Ελληνικού λαού, για την πρόοδο της αγαπημένης μας πατρίδος.
