Όπως κάθε χρόνο και εφέτος μας προσφέρετε την φιλοξενία των ενόπλων δυνάμεων, η οποία επιτρέπει εις τους παρόντες, να συνεορτάζομεν τις δύο μεγάλες εθνικές πολεμικές επετείους και την εορτήν του πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου. Από την φιλοξενίαν σας αυτήν επωφελούμαι και εγώ και σας ευχαριστώ Θερμώς.
Παναγιώτατε, κύριοι Υπουργοί, κύριε Αρχηγέ της Αξιωματικής αντιπολιτεύσεως, κύριε πρώην Πρόεδρε της Δημοκρατίας, κύριοι Βουλευταί, κύριε Νομάρχα, κύριε Δήμαρχε, κύριοι Αρχηγοί, κύριοι Αξιωματικοί, κυρίες και κύριοι,
Οι πολεμικές επέτειοι, τις οποίες εορτάζομε, δεν χαρακτηρίζονται μόνον από το νικηφόρο αποτέλεσμά τους, ούτε από τον ενθουσιασμόν που κατείχε και εμψύχωνε τους μαχητές, κατά μεν τους Βαλκανικούς πολέμους, λόγω της από μακρού χρόνου ελπιζομένης απελευθερώσεως υποδούλων ελληνικών περιοχών, κατά δε τον ελληνοϊταλικόν πόλεμον εξ αιτίας της σφοδρής επιθυμίας να τιμωρηθεί και ταπεινωθεί ο ιταμός επιδρομέας. Ο ενθουσιασμός ασφαλώς έπαιξε τον ρόλον του και έδωσε την αρχική ορμή για την μεγάλη εξόρμηση του 1912-13 και την γενναίαν αντίσταση εναντίον ισχυροτέρου εχθρού το 1940. O ενθουσιασμός όμως είναι ανθρώπινο να χάνει με την πάροδον του χρόνου την πρώτη του δύναμη. Οι κακουχίες του πολέμου, η σκληρότης των μαχών, οι Θάνατοι και οι τραυματισμοί, η συνεχής διακινδύνευση της ζωής, όλα τα δεινά του πολέμου δεν Θα αργούσαν να εξαντλήσουν τον ενθουσιασμό, εάν δεν κυριαρχούσε στη σκέψη και την αποφασιστικότητα των πολεμιστών, η αίσθηση του καθήκοντος απέναντι στην πατρίδα, που όπως πιστεύω είναι το κύριο στοιχείο κάθε νικηφόρου πολέμου και κάθε κοπιώδους εθνικής προσπάθειας, η οποία άγεται σε αίσιο πέρας. Αυτήν την αίσθηση και το νόημα του καθήκοντος θα ήθελα κυρίες και κύριοι να προβάλλω, απόψε για να τιμήσω τους μαχητές μας, οι οποίοι κατεχόμενοι από την συνείδηση αυτή, δεν εδίστασαν να Θυσιάσουν την ζωήν τους χάριν της Πατρίδας, αλλά και για να υπενθυμίσω πόσο αναγκαία είναι αυτή η αίσθηση σε κάθε περίσταση και στιγμή για στρατιωτικούς, και πολίτες, υπαλλήλους και επαγγελματίες, δασκάλους και μαθητές, για όλους μας, πέρα ως πέρα. Το καθήκον, που έχει τόσο ευρύ πεδίο δράσεως, προϋποθέτει για να λειτουργήσει, μία προηγούμενη υποχρέωση και συνακόλουθη ευθύνη. Οι ανάγκες της κοινωνικής συμβιώσεως έχουν με κοινήν αποδοχή καθορίσει τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες όλων μας και τις έχουν εξοπλίσει με νομικούς κανόνες, η παραβίαση των οποίων συνεπάγεται κυρώσεις. Οι κυρώσεις όμως άλλοτε δεν λειτουργούν, όπως ατυχώς συμβαίνει στον τόπο μας συχνά, και άλλοτε δεν αρκούν για να επιβάλλουν την εκπλήρωση του καθήκοντος. Πρέπει όχι από τον φόβο του νόμου, αλλά από την συνειδητή αποδοχή των υποχρεώσεων που μας επιβάλλονται να συμμορφωνόμαστε μ αυτές και να εκπληρώνομε το καθήκον μας. Εχει έτσι το καθήκον έννοια πολύ ευρύτερη από το περιεχόμενο του οποιουδήποτε νομικού κανόνος, που αναφέρεται στην συμπεριφορά μας. Είναι η εκπλήρωση των υποχρεώσεων τις οποίες αξιώνει το γενικό συμφέρον, το συμφέρον της πατρίδας, και όταν ακόμη δεν έχουν άμεσες νομικές κυρώσεις. Για τους στρατιωτικούς το καθήκον είναι ο βασικός κανών που ρυθμίζει την συμπεριφορά τους σε καιρό πολέμου, αλλά και σε καιρό ειρήνης. Το στρατιωτικό επάγγελμα δεν είναι παρά η συνεχής εκπλήρωση διαφόρων και πολλών καθηκόντων. Η στρατιωτική σταδιοδρομία είναι επιβαρυμένη με πολλές υποχρεώσεις. Είναι επάγγελμα ιδιαιτέρως κοπιαστικό και ιδιαιτέρως τιμητικό. Ζητούνται από τον στρατιωτικό τόσα πολλά που καθιστούν αναγκαία την πειθαρχημένη ζωή, την απόλυτη υπακοή στους ανωτέρους και την ανά πάσαν στιγμή ετοιμότητα για στρατιωτική δράση. Δεν μιλώ μόνο για τον πόλεμο, αναφέρομαι και στις περιόδους ειρήνης. Σ αυτές επιδιώκεται, μεταξύ άλλων, η βελτίωση των όρων διαβίωσης των στρατιωτών και των αξιωματικών μας, αλλά δεν λησμονούμε τον βασικό λόγο της υπάρξεως του στρατεύματος, που είναι η υπεράσπιση της Πατρίδας. Ο αξιωματικός δεν είναι υπάλληλος, δεν απαλλάσσεται από τις φροντίδες καμμία στιγμή. Η ζωή του είναι το στρατόπεδον και η μονάδα του και η εξασφάλιση της λειτουργίας τους συμφώνως προς τους κανονισμούς αποβαίνει η συνεχής ενασχόλησή του. Γι αυτό και προκάλεσε δυσμενείς εντυπώσεις η κλοπή των όπλων από την Κω και προ αυτής από άλλα στρατόπεδα, όπως εκείνο του Συκουρίου. Ο στρατός έχει ως χρέος την ασφάλεια της Πατρίδας και όλοι είμεθα υπερήφανοι για τον τρόπο
ν που επιτελεί το καθήκον του. Είναι εξαιρετικά δυσάρεστο μεμονωμένα περιστατικά να δημιουργούν δυσμενείς και προφανώς εσφαλμένες εντυπώσεις. Θέλω να τονίσω ότι δεν κάνω κριτική, εναντίον οπιουδήποτε, αντιθέτως επειδή έχω μεγάλη εκτίμηση προς το στράτευμα και τους αξιωματικούς του, εσημείωσα τα περιστατικά αυτά, για να υπενθυμίσω ότι η επιτέλεση του καθήκοντος κάθε στιγμή και σε καιρό ειρήνης είναι αυτή η οποία μας βεβαιώνει για το υψηλό επίπεδο εκπαιδεύσεως και ετοιμότητας των ενόπλων δυνάμεων της χώρας, το οποίο όλοι επιθυμούμε.
Οπως και προηγουμένως είπα, το καθήκον προς την πατρίδα ζητείται από όλους και όχι από μόνους τους στρατιωτικούς και τούτο το αναμφισβήτητο με ωθεί να αναφερθώ και σε άλλους χώρους, όπου οι εις αυτούς δρώντες δεν έχουν τις βαρειές συνθήκες -εργασίας, ούτε το μέγεθος της ευθύνης των στρατιωτικών, αλλά όμως δεν μπορούν να επιδείξουν την υψηλή απόδοση εκείνων. Οι δημόσιοι υπάλληλοι, παραδείγματος χάριν, χειρίζονται θέματα μικρότερης ή μεγαλύτερης σημασίας, τα οποία επηρεάζουν ολιγώτερον ή περισσότερον την ζωήν μας. Έχουν σπουδαία αποστολή και όμως ωρισμένοι δίνουν την εντύπωση ότι παραβλέπουν την εκτέλεση του καθήκοντός των. Αυτοί οι ασφαλώς ολιγώτεροι, για να μην πω οι ολίγοι, προκαλούν με την στάση τους δυσμενείς εντυπώσεις που επεκτείνονται σε όλο των χώρο των δημοσίων υπηρεσιών. Δεν χρειάζονται παραδείγματα τα οποία άλλως τε είναι ευρύτερα γνωστά και απασχολούν συχνά τις στήλες των εφημερίδων. Αυτό που επιθυμώ να τονίσω είναι ότι η παραβίαση του καθήκοντος από δημοσίους υπαλλήλους έχει εξαιρετικώς αρνητικές συνέπειες, για συγκεκριμένα πρόσωπα, ή ομάδες, είτε για το σύνολον του Λαού. Κοινότυπον ασφαλώς λόγον διατυπώνω, αλλά και οι κοινοτυπίες είναι χρήσιμο να επαναλαμβάνονται. Ο τόπος δεν Θα προοδεύσει και δεν Θα αναπτυχθεί με την ζητούμενη ταχύτητα, εάν δεν περιοριστούν μέχρις εξαφανίσεως τα κρούσματα αδιαφορίας, παραγνωρίσεως του καθήκοντος και διαφθοράς, τα οποία σήμερα διαπιστώνονται και αφορούν υπαλλήλους του Κράτους.
Τον ρόλον της δημοσίας διοικήσεως για την λειτουργία του κράτους και την ανάπτυξη της χώρας γνωρίζουν οι πάντες. Η εικόνα του τόπου θα ήτο διαφορετική αν οι εργαζόμενοι στον χώρο αυτό επιτελούσαν με ευσυνειδησία το καθήκον τους. Επί σειράν ετών προσπάθειες, νομοθετικά μέτρα, επιτροπές και μελέτες διαδέχονται η μία την άλλην και τα επιτυγχανόμενα αποτελέσματα είναι περιορισμένα. Είναι φανερό ότι αυτό που λείπει είναι η συναίσθηση του καθήκοντος. Δεν προτίθεμαι να υποδείξω τρόπους περιορισμού του κακού, πιστεύω όμως ότι χρειάζεται να υπάρξει περισσότερο οργανωμένος και αποτελεσματικός έλεγχος και βεβαίως ως συνέπεια του ελέγχου να επιβάλλονται αυστηρές κυρώσεις εις τους αμελείς ή τους δολίους και να απονέμεται ο δίκαιος έπαινος στους επιμελείς και ευσυνειδήτους.
Εκτός των υπαλλήλων, που έχουν συγκεκριμένη αποστολή και ειδικές υποχρεώσεις απέναντι του Κράτους και των πολιτών, ενισχυμένες μάλιστα με επίσημο όρκο, οφείλομε να υπενθυμίζομε χωρίς διακοπήν, ότι βαρύ καθήκον απέναντι του συνόλου έχει και κάθε πολίτης. Όλοι μας οφείλομε να είμαστε συνεπείς εις την εκπλήρωση των υποχρεώσεών μας έναντι του Κράτους. Δικαίως έχομε αξιώσεις από το Κράτος και διατυπώνουμε δικαιολογημένα παράπονα όταν δεν τις ικανοποιεί. Πολλές φορές όμως η εκπλήρωση των κρατικών υποχρεώσεων εξαρτάται και από την δική μας συνέπεια απέναντί του ή απέναντι των άλλων συμπολιτών μας. Και εδώ δεν πρόκειται να αναφερθώ σε συγκεκριμένα παραδείγματα, απλώς να σημειώσω ότι αγρότες και αστοί συχνά παραπονούμεθα για περιστατικά για τα οποία έχομε και εμείς μέρος της ευθύνης. Εάν το καθήκον οδηγούσε τις πράξεις μας τα πράγματα Θα ήσαν διαφορετικά. Στην περισυνή ομιλία μου κατά τον εορτασμό των μεγάλων αυτών εθνικών επετείων, είχα τονίσει την υποχρέωση όλων να συμβάλλομε στην μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και στην προστασία του περιβάλλοντος, αστικού και εξοχικού. Εξακολουθώ να αγανακτώ, όπως όλοι μας, όταν βλέπω την άκρως απογοητευτική συμπεριφορά πολλών που ρυπαίνουν, χωρίς δισταγμό το περιβάλλον. Εξακολουθώ να Θλίβομαι, όπως όλοι, όταν συμβαίνουν τραγικά ατυχήματα από αδιαφορία, έλλειψη προσοχής και παραγνώριση του καθήκοντός μας απέναντι των άλλων.
Η χώρα μας υστερεί, συγκρινόμενη με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, διότι η οικονομία της δεν είναι ακόμη αρκούντως ανεπτυγμένη ή διότι υπολειπόμεθα. Σε τεχνολογική πρόοδο, υποδομή και οργάνωση, αλλά και διότι δεν έχομε ως άτομα και ως λαός ανεπτυγμένο το αίσθημα του καθήκοντος όπως το έχουν άλλοι ευρωπαϊκοί λαοί.
Οι περισσότερον ανεπτυγμένοι Λαοί της Ευρώπης, λόγω κοινωνικών και άλλων συνθηκών, υπό τις οποίες ευρέθησαν στο παρελθόν, διαμόρφωσαν μία στάση ζωής που τους εβοήθησε σημαντικά στην πρόοδό τους. Επέτυχαν να καθιερώσουν στην καθημερινή δράση τους, μια αυστηρή πειθαρχία ή μάλλον αυτοπειθαρχία με κανόνες ηθικής γενικής αποδοχής, η τήρηση των οποίων υπέκειτο στον κοινωνικό έλεγχο, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των μεταξύ των ατόμων σχέσεων και την συμπεριφορά τους απέναντι του Κράτους ως εκφραστού του γενικού συμφέροντος. Το βασικό στοιχείο αυτής της συμπεριφοράς ήταν η συνείδηση του καθήκοντος, η οποία έγινε οδηγός ζωής. Μπορεί σήμερα η επιρροή των δοξασιών αυτών, που αρχή εκκινήσεως είχαν θρησκευτικές διδασκαλίες, να μην είναι τόσο ισχυρή όσο άλλοτε, το αίσθημα όμως του κοινωνικού καθήκοντος εξακολουθεί να ρυθμίζει με επιτυχία πολλές όψεις της καθημερινής ζωής τους και να επιβάλλει την ευθύτητα της συμπεριφοράς τους. Πιστεύω ότι ένας από τους λόγους της προκοπής τους οφείλεται στην πειθαρχία τους σε ορισμένες αρχές όπως η συμμόρφωση στους νόμους, η εργατικότητα, ο σεβασμός του άλλου, η στήριξη του κοινού συμφέροντος. Βεβαίως δεν μπορούμε σήμερα που ζούμε κάτω από διαφορετικές συνθήκες να πάρομε ως παράδειγμα, όσα προ ικανών χρόνων συνέβησαν σε άλλες χώρες, μπορούμε όμως να επιτύχαμε και εμείς πολλά με την αφοσίωσή μας στην έννοια του καθήκοντος και την ειλικρινή προσπάθειά μας για μεγαλύτερη πρόοδο και ευημερία.
Είναι άκρως απογοητευτικό το γεγονός ότι η χώρα μας υστερεί ακόμη σε τομείς στους οποίους λόγω των δυνατοτήτων του Λαού μας έπρεπε να πρωτεύει. Δεν είμεθα ούτε αμαθείς, ούτε ολιγώτερο πατριώτες από άλλους Λαούς, ούτε είναι εκείνοι ευφυέστεροι από μας. Επιδεικνύομε όμως τις κακίες μας και ολιγώτερο τις αρετές μας διότι δεν αισθανόμεθα αρκετά την επιβολήν του καθήκοντος και δεν ενεργούμε πάντοτε σύμφωνα με αυτό.
Η αναφορά που έκανα σε άλλους λαούς δεν έχει την έννοιαν ότι ελλείπει σε αυτούς η εγκληματικότητα, η αδικία και τα αρνητικά φαινόμενα της συγχρόνου ζωής. Όχι, βεβαίως. Έχουν επιτύχει όμως να ενεργούν με μεγαλύτερη πειθαρχία, με τήρηση ωρισμένων αρχών, με συνείδηση ότι δρουν ως άτομα αλλά και μέλη συγχρόνως του κοινωνικού συνόλου. Αν κατορθώσουμε να αποκτήσομε και εμείς ισχυράν συνείδηση καθήκοντος, τότε οι επαγγελματίαι μας θα συνεχίσουν να επιδιώκουν το κέρδος αλλά Θα σέβονται περισσότερο την πελατεία τους, οι επιστήμονές μας Θα οδηγούνται από την επιστήμην τους, αλλά και από τις υποχρεώσεις που αυτή τους επιβάλλει έναντι των άλλων, οι δάσκαλοί μας θα καταστήσουν με την επιμελή διδασκαλία τους και το ενδιαφέρον για τους μαθητές τους περιττά τα φροντιστήρια, τα νοσοκομεία μας Θα προσφέρουν πράγματι δωρεάν τις υπηρεσίες τους, οι υπάλληλοι Θα σέβονται τους πολίτες και θα τους υπηρετούν όπως οφείλουν, οι εργάτες και οι τεχνίτες μας θα αποφεύγουν τα ελαττώματα της δουλειάς τους, οι εργολάβοι μας θα κατασκευάζουν έργα, χωρίς κακοτεχνίες, ο πολιτισμός μας θα ανθίσει περισσότερον, το περιβάλλον μας θα προστατευθεί, οι πόλεις μας θα ομορφύνουν, οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων θα βελτιωθούν. Αν δε τέλος κατορθώσομε με την καλλιέργειαν της συνειδήσεως του καθήκοντος να αποκρούσομε ή έστω να περιορίσομε την εκτεταμένη στον κρατικό μηχανισμό διαφθορά, τότε θα έχομε κάμει μέγα βήμα προόδου.
Θα νομίσατε ότι με παρέσυρε οίστρος και ενθουσιασμός με την προοπτική ενός καλλίτερου μέλλοντος και ότι δεν αντιλαμβάνομαι ότι όλα αυτά που είπα ανήκουν ολιγώτερον ή περισσότερον στον χώρο της φαντασίας και της ελπίδας. Ισως να είναι και έτσι, γιατί τα λόγια είναι εύκολα και κατορθώνει κανείς μ αυτά πολλά και ευελπιστεί για περισσότερα. Οι υποδείξεις παραβλέπουν συνήθως τις δυσκολίες. Συχνά όλοι μας προτείνομε, συμβουλεύομε και υποδεικνύομε. Στο αμάρτημα αυτό υπέπεσα κι εγώ. Επρότεινα με μεγάλη ευκολία πολλά και δύσκολα.
Υπέδειξα στάσεις και συμπεριφορές, που έχουν μεγάλο βαθμό δυσκολίας για να εφαρμοσθούν, συνεπώς και υπερβολής, τα όσα είπα. Κάθε υπερβολή όμως έχει πάντα μία δόση αληθείας. Συγχωρείστε με να πιστεύω ότι και αυτά που επρότεινα έχουν κάποια δόση αλήθειας. Δηλαδή είναι κατά κάποιο μέρος δυνατόν να πραγματοποιηθούν. Δεν θα φτιάξομε αμέσως ή σύντομα έναν κόσμο αγγελικά πλασμένο, αλλά μπορούμε να επιχειρήσομε να φτιάξομε ένα κόσμο καλλίτερο. Κι αυτός ο καλλίτερος κόσμος δεν μπορεί να είναι παρά ένας κόσμος στον οποίο το καθήκον, το πρέπον, Θα παίξει μεγαλύτερο ρόλο, απ αυτόν που του αρνούμεθα σήμερα. Χρειάζεται μία γενική προσπάθεια που θα ξεκινήσει από τα σχολεία, αλλά και από χώρους οργανωμένους και προετοιμασμένους, όπως είναι ο στρατός. Την χρωστάμε αυτή την προσπάθεια σε πολλούς. Την χρωστάμε σ αυτούς που Θυσιάστηκαν το 1912-1913 για να απελευθερώσουν τα ελληνικά εδάφη της Μακεδονίας, της Ηπείρου και των νησιών του Αιγαίου και να θέσουν τις βάσεις της σημερινής προηγμένης Ελλάδος, την χρωστάμε στους γενναίους του Αλβανικού Πολέμου και των οχυρών της Μακεδονίας, στους ναυτικούς του Αδρία και όλου του Πολεμικού Ναυτικού μας, στους Αεροπόρους μας, στους πολεμιστές του Ελ Αλαμέιν και του Ρίμινι, σ όλους που αγωνίστηκαν με βαθύ αίσθημα καθήκοντος και αγάπης προς την Πατρίδα, στους δύο μεγάλους αυτούς πολέμους την υπερασπίστηκαν αποτελεσματικά και την εδόξασαν. Την χρωστάμε ακόμη σε όλους όσοι αγωνίστηκαν σε ειρηνικά μέτωπα για το καλό της Ελλάδος.
Περισσότερο ακόμη χρωστάμε την προσπάθεια αυτή στα παιδιά μας και τις νεώτερες γενεές. Δεν επιτρέπεται να αφήσομε τα πράγματα μόνα τους, με το κύλισμα του χρόνου να καλλιτερέψουν, όπως συνήθως γίνεται. Οφείλομε να καταβάλλομε συνεχείς φροντίδες. Μόνον έτσι θα επιταχύνομε την πρόοδο, την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη, την οποία επιθυμούμε. Είπα ήδη, σε τι πιστεύω ότι συνίσταται αυτή η προσπάθεια. Δεν ζητεί ούτε θυσίες ζωής ούτε υπεράνθρωπους κόπους, αξιώνει απλώς την επιτέλεση του καθήκοντός μας Με αυτή, την ελπίδα ας στρέψουμε την σκέψη μας στους νεκρούς των πολέμων μας, ας τους υποσχεθούμε να φτιάξουμε μία ακόμη καλλίτερη Πατρίδα και ας τηρήσουμε την υπόσχεσή μας.
