Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας απηύθυνε χαιρετισμό στην εκδήλωση για τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ίδρυση του Μπενάκειου Παιδικού Ιδρύματος Κηφισιάς, ο οποίος πραγματοποιήθηκε χθες το βράδυ στην Κηφισιά.
Ακολουθεί ο χαιρετισμός του κ. Τασούλα:
«Κυρίες και κύριοι,
Η επέτειος συμπληρώσεως ενός αιώνα ζωής του Μπενάκειου Παιδικού Ιδρύματος Κηφισιάς μας επιτρέπει να κάνουμε γενικότερες σκέψεις για την κοινωνική προσφορά συγκεκριμένων ανθρώπων, οι οποίοι παράλληλα με το κράτος, ενίοτε και παρά το κράτος, συνέβαλαν στη σημερινή εικόνα της Ελλάδας.
Η έκταση, η πρόοδος, η σημερινή εικόνα της Ελλάδας, αλλά και οι προοπτικές της είναι αποτέλεσμα πολέμων, προσφοράς, δημιουργικότητας και θυσιών. Δίπλα στη στρατιωτική και την κρατική εποποιία, η οποία -μετά το 1830- έχτισε σταδιακά το νέο κράτος, υπάρχει και μία άλλη εποποιία, η οποία δεν είναι τόσο γνωστή στους νεότερους Έλληνες. Πρόκειται για την εποποιία της κοινωνικής προσφοράς, της φιλογένειας, της ευποιίας άλλως, η οποία συμπλήρωνε, αντικαθιστούσε ή και ολοκλήρωνε την κρατική αρωγή.
Ο ελληνισμός δεν έχει την τάση να εξαπλώνεται, αλλά να διασπείρεται. Η οικογένεια Μπενάκη, έργο της οποίας -και όχι μόνο- είναι το Ίδρυμα του οποίου σήμερα τιμούμε τα εκατό χρόνια, είναι οικογένεια της ελληνικής διασποράς.
Η οικογένεια Μπενάκη προέρχεται από την Χίο. Κατά μια όχι αβάσιμη θεωρία η καταγωγή πάει πιο πίσω από την Χίο, στην “Μασσαλία του Μοριά”, από τη Μεσσηνία. Υπήρχε ο Παναγιώτης Μπενάκης, ο οποίος πολέμησε στα Ορλωφικά. Εν πάση περιπτώσει Μπενάκηδες βρίσκουμε στη Χίο. Μετά το 1822 και την καταστροφή του νησιού κατεβαίνουν στη Σύρο και εν συνεχεία κατεβαίνουν ακόμη πιο κάτω, στην Αίγυπτο.
Η εποποιία αυτών των Ελλήνων της διασποράς, των οικογενειών Μπενάκη, Χωρέμη, Ράλλη, Ζερβουδάκη, Καζούλη, έχει τρεις φάσεις: της επιβίωσης, της δημιουργίας και της προσφοράς. Η δημιουργία και η προκοπή είναι προϋπόθεση της προσφοράς. Το 1980 η Μάργκαρετ Θάτσερ είχε πει ότι ο καλός Σαμαρείτης δεν θα ήταν ποτέ γνωστός μόνο για τις προθέσεις του. Ήταν γνωστός επιπλέον γιατί κατάφερε και έγινε ευκατάστατος. Έτσι και αυτοί οι άνθρωποι μετά την οικονομική, εμπορική, επιχειρηματική τους επιτυχία συνέβαλαν στην προκοπή της Ελλάδας. Η οικογένεια Μπενάκη συνεργάστηκε αρχικά με την οικογένεια Σκυλίτση στην Αίγυπτο, στις επιχειρήσεις του λευκού χρυσού, του βαμβακιού. Εν συνεχεία, πραγματοποιήθηκε ο γάμος του Εμμανουήλ Μπενάκη με τη Βιργινία Χωρέμη. Ενώθηκαν οι δύο επιχειρήσεις, δυνάμωσαν και η πρόοδος έφτασε σε πολύ μεγάλα σημεία. Εκεί, άρχισε και την κοινωνική του προσφορά, στην ελληνική κοινότητα της Αλεξανδρείας. Μάλιστα, μέχρι το 1910, οπότε και ήρθε στην Ελλάδα, διετέλεσε και Πρόεδρος της ελληνικής κοινότητας Αλεξανδρείας.
Αξίζει να δούμε πού οφείλεται και πώς αποτιμάται αυτή η επιτυχία των Ελλήνων, κυρίως στον τομέα του βαμβακιού στην Αίγυπτο. Οφείλεται σε μία σύμπτωση, η οποία σχετιζόταν με την καθίζηση της παραγωγής βαμβακιού στην Αμερική λόγω του εμφυλίου πολέμου. Η καθίζηση της παραγωγής βαμβακιού στην Αμερική από το 1861 μέχρι το 1865 οδήγησε σε φοβερές παραγγελίες βαμβακιού από την Αίγυπτο, κυρίως για τα κλωστοϋφαντουργεία της Αγγλίας. Το 1861 από το τελωνείο της Αλεξανδρείας εξήχθησαν προϊόντα, κυρίως βαμβάκι αξίας 375 εκατομμυρίων πιαστρών, 375 εκατομμύρια γρόσια δηλαδή. Με ένα γρόσι τότε αγόραζες δέκα καρβέλια ψωμί. Το 1862 η αξία αυξήθηκε σε 790 εκατομμύρια γρόσια. Το 1863 σε 1,2 δισεκατομμύρια γρόσια. Το 1864 σε 1,6 δισεκατομμύρια, το 1865 σε 1,7 δισεκατομμύρια γρόσια. Κορυφώθηκε, λοιπόν, η κυρίως εξαγωγική δυνατότητα του βαμβακιού κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου.
Αυτοί οι άνθρωποι, λοιπόν, οι οποίοι πλούτισαν χάρη στις εμπορικές και παραγωγικές τους ικανότητες, ήρθαν και στην Ελλάδα. Κορυφαίος ήταν ο Εμμανουήλ Μπενάκης, ο οποίος γνωρίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο, γοητεύεται και αποφασίζει να τον ακολουθήσει. Το 1910 εκλέγεται βουλευτής Αττικοβοιωτίας, υπηρετεί ως υπουργός Γεωργίας και Βιομηχανίας, ενώ το 1914 εκλέγεται δήμαρχος Αθηναίων.
Εκείνη ήταν η εποχή των πρώτων ετών του αστικού εκσυγχρονισμού της Ελλάδας, στην οποία σημαντικό ρόλο έπαιξαν και αυτοί οι Έλληνες της διασποράς, οι οποίοι ήρθαν στην Ελλάδα, επένδυσαν στην Ελλάδα, έχτισαν στην Ελλάδα, άνοιξαν δουλειές στην Ελλάδα. Τα πρώτα έτη της κυβέρνησης Βενιζέλου συνοδεύτηκαν από μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της νεοελληνικής ιστορίας: την περίοδο του εθνικού διχασμού, θύμα της οποίας κινδύνεψε να είναι και ο ίδιος ο Εμμανουήλ Μπενάκης. Την περίοδο 1915-1917 η πολιτική αστάθεια, η τοξικότητα και ο αβυσσαλέος κοχλασμός των παθών ήταν ασύλληπτα.
Σ’ εκείνο το διάστημα η Ελλάδα άλλαξε επτά πρωθυπουργούς: Ελευθέριο Βενιζέλο, Δημήτριο Γούναρη, Αλέξανδρο Ζαΐμη, Στέφανο Σκουλούδη, Νικόλαο Καλογερόπουλο, Σπυρίδωνα Λάμπρου και πάλι Βενιζέλο. Ένα διάστημα, το 1916, είχαμε και δύο κυβερνήσεις. Μία στη Θεσσαλονίκη και μία στην Αθήνα. Στα τέλη του ίδιου έτους, ο Μπενάκης κινδυνεύει να λιντσαριστεί από το έξαλλο πλήθος των επιστράτων, οι οποίοι εισβάλλουν στο σπίτι του στην οδό Κουμπάρη, τον σύρουν μέχρι τα στρατόπεδα στα Ιλίσια και παραλίγο να τον σκοτώσουν, εάν δεν επενέβαινε ο διάδοχος και μετέπειτα βασιλιάς Γεώργιος Β’. Ήταν μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους της νεοελληνικής ιστορίας και δεν έχει νόημα σήμερα φυσικά να αναλύσουμε ποιος έφταιγε περισσότερο ή ποιος έφταιγε λιγότερο για αυτά τα φαινόμενα.
Είναι όμως κι αυτό ένα δείγμα της κατάρας της φυλής που οφείλουμε όλοι να αφήσουμε οριστικά πίσω. Πρέπει να αφήσουμε πίσω την πολιτική αστάθεια, την τοξικότητα, τη βαρβαρότητα του εσωτερικού διχασμού ανάμεσά μας.
Ο Μπενάκης συνέχισε τις παροχές και κατάφερε να δημιουργήσει πάρα πολλά πράγματα. Μια καταπληκτική έκδοση, που χρηματοδοτήθηκε από τον Όμιλο Λάτση και τη Eurobank, μιλάει για την Ελλάδα του Μπενάκη και περιγράφει το Μουσείο Μπενάκη, το οποίο είναι το πρώτο Μουσείο Ιδιωτικού Δικαίου στην Ελλάδα, μια κιβωτός του πολιτισμού μας. Βοήθησε στην δημιουργία του Κολεγίου, βοήθησε στην δημιουργία αυτού του σταθμού, έστησε συσσίτια, βοήθησε τον Ερυθρό Σταυρό, ενίσχυσε τη βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων παραχωρώντας της την περίφημη συλλογή βιβλίων του γλωσσολόγου Ιωάννη Ψυχάρη και έκανε πάρα πολλές άλλες αφανείς δωρεές, οι οποίες βοήθησαν την πατρίδα μας εκείνη την εποχή.
Ποιο ήταν το πνεύμα αυτών των ανθρώπων; Ποιος ήταν ο ψυχισμός που επικρατούσε τότε στην Ελλάδα; Υπάρχει ένας καταπληκτικός στίχος του Ελύτη από το Άξιον Εστί, ο οποίος λέει: «Σύ ο μικρός να τα βάζεις με φυσικά φαινόμενα, μεγεθυμένος μόνο από τη σκέψη».
Στην πραγματικότητα μιλούσε για τους Έλληνες του ‘40 που αντιμετώπισαν τα φυσικά φαινόμενα του χειμώνα εκείνου, οι οποίοι, έχοντας τη σκέψη τους στην Ελλάδα, στην ελευθερία και το μεγαλείο της, κατάφεραν να απωθήσουν την ιταλική επίθεση. Υπάρχει ένας άλλος αντίστοιχος στίχος του Παλαμά, τον οποίο είχα πρωτοδιαβάσει σε μία ξυλογραφία, που διατηρούσε ο Ευάγγελος Αβέρωφ στο γραφείο του σπιτιού του στην Κηφισιά. Του την είχε χαρίσει μία εφορεία Προσκόπων και επάνω της είχε χαραγμένους τους στίχους του Παλαμά: «Κι αν είναι πλήθος τ’ άσκημα, κι αν είναι τ’ άδεια αφέντες, φτάνει μια σκέψη, μια ψυχή, φτάνεις εσύ, εγώ φτάνω, να δώσει νόημα στων πολλών την ύπαρξη ένας φτάνει».
Αυτός ήταν ο ψυχισμός των ανθρώπων, οι οποίοι διαμόρφωσαν την νεότερη Ελλάδα, είτε ασχολούμενοι με τα κοινά είτε προσφέροντας ένα μέρος της περιουσίας τους για να διαμορφωθεί η μοίρα αυτής της χώρας προς το καλύτερο.
Κυρίες και κύριοι,
Η αντοχή και η ποιότητα μιας σύγχρονης δημοκρατίας κρίνονται από το κατά πόσο οι λίγοι που διαθέτουν τη δύναμη και τα μέσα ανοίγουν τον δρόμο, ώστε οι πολλοί να μετέχουν ισότιμα στα αγαθά της παιδείας, της γνώσης και της προόδου.
Είναι λίγα τα ιδρύματα σε αυτόν τον τόπο που μπορούν να σταθούν μπροστά σε έναν ολόκληρο αιώνα ζωής και δράσης. Και ακόμη λιγότερα εκείνα που, μέσα σε εκατό χρόνια πολέμων, καταστροφών, παρέμειναν πιστά στον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκαν. Η σημερινή επέτειος, επομένως, αποτελεί μαρτυρία σταθερότητας και ήθους σε μια χώρα που δοκιμάστηκε έντονα τον τελευταίο αιώνα.
Οι Μπενάκηδες υπήρξαν άνθρωποι με αμετακίνητες αρχές. Φίλεργοι. Άνθρωποι της πράξης, με μια διακαή επιθυμία να προσφέρουν. Άνθρωποι με μεγάλες ιδέες στην υπηρεσία υψηλών σκοπών.
Ο Εμμανουήλ Μπενάκης, ο ιδρυτής του Ιδρύματός σας, υπήρξε ένας πετυχημένος, όπως είπαμε, επιχειρηματίας. Ασχολήθηκε με τα κοινά, οραματίστηκε αλλά δεν περιορίστηκε στον οραματισμό. Σχεδίασε και αυτός εν μέρει με τη δική του συμβολή και πραγμάτωσε την πρόοδο της Ελλάδας. Κινητοποίησε τις δυνάμεις του και άφησε χειροπιαστό έργο και όχι ανεκπλήρωτα, ανέξοδα και δωρεάν οράματα των οποίων βρίθει η εποχή μας σήμερα.
Υπήρξε από τους πρώτους οικιστές της Κηφισιάς. Η προσφορά του αναγνωρίστηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κουντουριώτη, ο οποίος, το 1927, τον ανακήρυξε Εθνικό Ευεργέτη. Το 1916 λιντσάρεται, το 1927 ανακηρύσσεται Εθνικός Ευεργέτης! Είναι οι δυο όψεις του νομίσματος, για τις οποίες μίλησε ο κ. Πιέρρης προηγουμένως. Αυτή είναι η Ελλάδα: η Ελλάδα που προχωρεί μπροστά και η Ελλάδα που την τραβάει προς τα πίσω. Και το θέμα είναι εμείς με τη συμπεριφορά και την ευθύνη μας να ενισχύουμε την Ελλάδα που τραβάει μπροστά.
Ένα μεγάλο μέρος της Ελλάδας, κυρίες και κύριοι, στηρίχθηκε σε ευεργέτες. Κατάγομαι από την Ήπειρο, μια περιοχή που κατεξοχήν προσέφερε στο έθνος ευεργέτες, όπως τον Στουρνάρη, τον Τοσίτσα, τον Αβέρωφ, τον Ζάππα: άνθρωποι οι οποίοι έδωσαν όλη την περιουσία τους για την πρόοδο του έθνους. Μάλιστα οι περίφημοι αδερφοί Ζωσιμάδες, έξι τον αριθμό, μετά τον θάνατο του πρώτου από αυτούς, του Θεοδόση, συμφώνησαν σε κάτι, το οποίο στα αυτιά μας σήμερα αγγίζει τα όρια της παραίτησης από στοιχειώδεις ανθρώπινες επιδιώξεις: συμφώνησαν να μην κάνουν παιδιά, ώστε να μην υπάρχουν κληρονόμοι και όλη η περιουσία να πάει στην ελληνική πολιτεία, να πάει στην Ελλάδα, στο έθνος. Η χώρα μας συνεπώς οφείλει πολλά σε αυτές τις οικογένειες που ένιωσαν την πρόοδο της χώρας ως προσωπικό χρέος και έθεσαν το όνομά τους στην υπηρεσία του κοινού καλού. Αυτό ακριβώς ήταν και η οικογένεια Μπενάκη.
Το Μπενάκειο Παιδικό Άσυλο Κηφισιάς, «Αγία Ελένη», όπως αρχικά ονομάστηκε, στάθηκε δίπλα στις εργαζόμενες μητέρες, στη διαπαιδαγώγηση και τη φροντίδα των παιδιών τους. Ήταν «μια φωλιά ανθρώπινων συγκινήσεων», όπως διαβάζουμε το 1938 στα Αθηναϊκά Νέα.
Σήμερα το Μπενάκειο είναι ένα σύγχρονο πρωτοποριακό σχολείο προσχολικής αγωγής, ανοιχτό στην κοινωνία. Πάνω από 3.500 παιδιά πέρασαν από εδώ, στην πιο τρυφερή τους ηλικία, ενώ ξεχωριστή θέση έχει ο θεσμός των υποτροφιών, που λειτουργεί από τα πρώτα κιόλας χρόνια του Ιδρύματος και εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες μάθησης. Εδώ τα παιδιά ζουν την αλληλεγγύη πριν καν μάθουν τη λέξη και μεγαλώνουν με την αξία της προσφοράς και του σεβασμού προς τον άνθρωπο. Αυτό το ήθος συνεχίζουν να καλλιεργούν έως σήμερα τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, οι εκπαιδευτικοί καθώς και οι συνεργάτες του Ιδρύματος.
Λένε, κυρίες και κύριοι, πως το παράδειγμα των σπουδαίων ανθρώπων αποκτά αξία μόνο όταν μας κάνει πιο απαιτητικούς απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό.
Η σημερινή επέτειος, λοιπόν, με αυτή την έννοια αποτελεί για όλους μας μία πρόκληση να σταθούμε αντάξιοι εκείνων που ξεκίνησαν αυτό το έργο. Καθένας απ’ τη δική του θέση και με βάση τις δικές του δυνατότητες. Και για να το πετύχουμε αυτό θα πρέπει να δούμε μακριά. Όποτε ως λαός καταφέραμε να σκεφτούμε με αυτόν τον περίφημο τρόπο, πέρα απ’ τη στιγμή και το προσωρινό, πέρα απ’ τις επιφανειακές διαφωνίες μας, τις εντάσεις και τις διχόνοιές μας, αποδειχθήκαμε ικανοί για πραγματικά μεγάλα πράγματα. Αυτή η ικανότητα υπάρχει μέσα μας. Είναι η μία όψη του ελληνικού νομίσματος. Και έχει πολλές φορές λάμψει αυτή η όψη. Χρειάζεται απλώς να την ενεργοποιούμε, να την αντικρίζουμε, να την μιμούμεθα πολύ πιο συχνά και με περισσότερη τόλμη.
Η μεγαλύτερη τιμή προς αυτούς που βοήθησαν τον τόπο, όπως ο Μπενάκης, είναι να βρεθούν σήμερα νέοι άνθρωποι που θα το ακολουθήσουν. Αν η αποψινή βραδιά, αν η αποψινή επέτειος εμπνεύσει έστω και έναν, να δώσει νόημα στων πολλών την ύπαρξη ένας φτάνει, τότε τα εκατό χρόνια του Μπενάκειου έχουν ήδη ανοίξει το δρόμο για τα επόμενα εκατό.
Σας ευχαριστώ».
