Σεβασμιώτατε,
Κυρίες και Κύριοι,
Θέλω να εκφράσω το σεβασμό μου και βεβαίως την αγάπη μου προς όλους εσάς. Ένα σεβασμο τον οποίο αισθανόμαστε όλοι. Γιατί αν η ελευθερία γεννήθηκε είτε στην Καλαμάτα είτε στα Καλάβρυτα είτε οπουδήποτε αλλού, εδώ γεννήθηκε η δημοκρατία στην Ελλάδα, μόλις 8 μήνες έπειτα από την έκρηξη της Επαναστάσεως.
Και πολλές φορές εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες, επηρεασμένοι από την πανάρχαιη ιστορία μας την τόσο πλούσια σε δόξα, λησμονούμε το χρέος που έχουμε προς τους νεώτερους ήρωες και εκείνους που έθεσαν τα θεμέλια του σημερινού μας πολιτεύματος.
Αυτή η συγγένεια μεταξύ της αρχαίας και της νεώτερης Ελλάδος εμφανίζεται και εδώ με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο. Σε μια πολύ μικρή απόσταση από την Αρχαία Επίδαυρο βρίσκεται η Νέα Επίδαυρος. Μαζί με την ωραιότατη αυτή ιωνική κολόνα ο φοίνικας επάνω στην κορυφή. Συνδυάζομε μαυτόν τον τρόπο τη συνέχεια της ελληνικής ιστορίας και υποκλινόμεθα και στους αρχαίους και στους νεώτερους ήρωές μας.
Αλλά, πρέπει να μην λησμονούμε ότι υπάρχει μια διακοπή, και γεφυρώθηκε το χάσμα χάρις στον πατριωτισμό εκείνης της εποχής και εκείνων των ανθρώπων. Οι 59 άνδρες που συγκεντρώθηκαν εδώ στη Νέα Επίδαυρο και των οποίων τα ονόματα είναι χαραγμένα σε αιωνία δόξα σ αυτή τη στήλη, ήσαν άνθρωποι οι οποίοι δεν εκινούντο από κανένα άλλο αίσθημα παρά μόνο από ένα: από τον απέραντο πατριωτισμό τον οποίον αισθάνθηκαν από τη μεγάλη τους αγάπη προς την πατρίδα, από την επιθυμία τους να καταστήσουν την επανάστασή τους μια μόνιμη πολιτειακή κατάσταση, από την επιθυμία τους να υψώσουν το ανάστημά τους εναντίον της εχθρικής τότε Ευρώπης. Μια άλλη διάσταση στην ελληνική ιστορία η εχθρική τότε Ευρώπη, της οποίας σήμερα αποτελούμε εμείς οι νέοι Έλληνες ισότιμο μέλος. Να διακηρύξουν ότι αυτή την ανεξαρτησία και αυτή την ελευθερία την αποκτούν με τη δική τους δύναμη, με τη δική τους μάχη, με το δικό τους πόλεμο.
Είχε αυτός ο πόλεμος αρχίσει με ευνοϊκά σημάδια, με νίκες, με την κατάληψη της Τριπολιτσάς τον Σεπτέμβριο, με μια νίκη γενικότερη που προοιωνίζετο λαμπρή εάν δεν ακολουθούσαν οι δύο εμφύλιοι πόλεμοι, οι οποίοι λίγο έλειψε να οδηγήσουν την Επανάσταση και τον τόπο μας στην καταστροφή. Ο πρώτος εμφύλιος πόλεμος μεταξύ προκρίτων και πολεμιστών-αγωνιστών, ο δεύτερος μεταξύ Πελοποννησίων και Στερεοελλαδιτών, με αποτελέσματα φρικτά, η φυλάκιση του Κολοκοτρώνη μεταξύ άλλων, σκοτωμός τόσων ανθρώπων, παραχάραξη της πορείας της επαναστάσεως προς άλλους δρόμους.
Αλλά όλα αυτά λησμονούνται με την ευτυχή κατάληξη που είχε η επανάσταση, όπως δεν μπορούμε αντιστρόφως να λησμονήσουμε ότι πράγματι το σημερινό μας πολίτευμα στηρίζεται σαυτό το δημοκρατικό πολίτευμα της Επιδαύρου, εν συνεχεία του Άστρους και της Τροιζήνος, καίτοι της Τροιζήνος έχει μια άλλη μορφή. Διότι εκάλεσαν τότε τον Καποδίστρια να έλθει ως πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδος και μετέβαλε, όπως ήταν φυσικό, τη δημοκρατικότητα του πολιτεύματος.
Είναι σημαντικό και τονίσθηκε ήδη από την κυρία ομιλήτρια και από εσάς, κύριε βουλευτά, ότι σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη όλη ήταν χωρισμένη σε μοναρχίες και τους τόπους και τους λαούς τους διοικούσαν τα ανακτοβούλια και όχι η ελεύθερη συνείδηση των πολιτών, ούτε η θέληση των λαών, εδώ στην Ελλάδα, υπήρχε ριζωμένη η αίσθηση της ελευθερίας, η οποία είναι συνακόλουθη με το αίσθημα της δημοκρατίας. Διότι η δημοκρατία δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ειδικότερη έκφραση της ελευθερίας. Πώς μπορεί να είσαι ελεύθερος από τον ξένο δυνάστη, όταν δεν είσαι ελεύθερος να εκφράσεις και τις δικές σου θελήσεις και επιθυμίες και με αυτόν τον τρόπο να κυβερνηθείς.
Είναι παράδοξο πράγμα, πώς σε μια περίοδο στην οποία ελάχιστοι λαοί είχαν συνειδητοποιήσει, ο γαλλικός λαός ασφαλώς πρώτος, και διέδοσαν τις αρχές αυτές τις ελευθερίας, μπόρεσαν οι δικοί μας πρόγονοι, που ήσαν άνθρωποι αγράμματοι, ως επί το πολύ, άνθρωποι χωρίς μόρφωση – πώς είναι δυνατόν να αξιώσουμε από αυτούς τους ανθρώπους μόρφωση σε μια εποχή που δεν υπήρχαν σχολεία, που ήταν απαγορευμένη η εθνική συνείδηση, άρα και η εθνική γλώσσα σχεδόν και η εθνική μας θρησκεία ήταν εκείνη που τη συντήρησε μέσω των γραφών του Ευαγγελίου και των Ακολουθιών – πώς είναι δυνατόν να αξιώσεις από εκείνους τους ανθρώπους να φτιάξουν ένα Σύνταγμα τέλειο; Και όμως έφτιαξαν έν
α Σύνταγμα σχεδόν τέλειο για την εποχή του, με τη βοήθεια του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, που ήταν ο πλέον μορφωμένος άνθρωπος της εποχής του και κατά παράδοξον τρόπον και ενός Ιταλού, ο οποίος βρέθηκε τότε εδώ, στη Νέα Επίδαυρο, όπως εξηγούν οι ιστορικοί, κομιστής ή κάτοχος κάποιου συγγράματος περί συντάγματος το οποίο εβοήθησε τους προγόνους μας να καταστρώσουν το πρώτο αυτό Σύνταγμα, που παραμένει ιστορικό για την αναγνώριση όλων αυτών των δημοκρατικών αρχών, τις οποίες ήδη εμνημονεύσατε, κύριε Βουλευτά.
Είναι από τα πλέον σύγχρονα, από τα πλέον δημοκρατικά, από τα πλέον εξελιγμένα. Έχει υποστεί, ως γνωστόν, δύο τροποποιήσεις οι οποίες το βελτιώνουν σημαντικά και η τελευταία τροποποίηση προσέθεσε πολλά κεφάλαια και πολλά άρθρα στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που είναι σήμερα ο κύριος στόχος όλων των δημοκρατικών συνταγμάτων. Πώς τα ανθρώπινα δικαιώματα θα αναγνωρισθούν και θα τους επιτραπεί η έκφραση ακόμη μεγαλυτέρας δυνατότητος απ αυτή που είχαν στο παρελθόν.
Όλα αυτά τα οφείλουμε σαυτούς τους ανθρώπους, όπως οφείλουμε στους αγωνιστές του 1821 τη σημερινή μας ελευθερία. Και θέλω να τελειώσω καταλήγοντας με τον τρόπο με τον οποίο άρχισα: Μην παρασυρόμεθα μόνον από τη δόξα της αρχαίας εποχής. Αυτή είναι μια μοναδική ιστορία ενός μοναδικού λαού, του ελληνικού λαού, η οποία εγράφη εδώ και 25 αιώνες. Έχουμε, όμως, και τη νεώτερη ιστορία μας, η οποία μας καθιστά το ίδιο υπερηφάνους, η οποία μας δίνει τον ίδιο αυτοσεβασμό και την ίδια σιγουριά για το μέλλον μας, όπως η ιστορία των αρχαίων Ελλήνων. Οι Έλληνες του 1821 όχι απλώς ήσαν άξιοι των προγόνων τους, αλλά υπεράξιοι. Και σ αυτούς πρέπει πρώτα να κλίνουμε την κεφαλή, να προσκυνούμε τους αγώνες των, τις θυσίες των, το αίμα το οποίον εχύθη και το οποίον εχύθη όχι μόνον από αγωνιστές αλλά και από απλούς ανθρώπους που δεν είχαν τη δυνατότητα να έχουν το όπλο στα χέρια και από γυναίκες και από τα παιδιά.
Και έτσι, στερεώθηκε η ελευθερία των Ελλήνων και η σημερινή δημοκρατία στο αίμα και στα κόκκαλα των Ελλήνων, τα οποία κάθε φορά θυμόμαστε όταν ψέλνουμε τον εθνικό μας ύμνο.
Για όλους αυτούς τους λόγους, κύριε Δήμαρχε, είμαι εξαιρετικά ευτυχής που ευρίσκομαι σήμερα στον τόπο σας, έναν τόπο ιστορικό που άλλοτε αποτέλεσε το κέντρο της Ελλάδας. Και αυτό το κέντρο ως ιστορικό και ηθικό κέντρο δεν μπορεί να πάψει να υφίσταται. Θα εξακολουθήσει να υφίσταται εδώ στη Νέα Επίδαυρο. Σας ευχαριστώ θερμότατα για την τιμή την οποία μου εκάματε να με ανακηρύξετε επίτιμο δημότη.
